Λιας – Μουργκάνα («Ελένη» Νίκου Γκατζογιάννη)

Για την Ελένη του Εμφυλίου

Ξ​​ανασκέφτηκα την «Ελένη» με αφορμή την επανακυκλοφορία της αυτές τις μέρες από την «Κ». Είναι ένα συγκλονιστικό βιβλίο που συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όσους δεν το έχουν διαβάσει – αλλά και σε όσους το έχουν, γιατί είναι τόσο πλούσιο που αποκαλύπτει νέες πτυχές κάθε φορά που το ξαναδιαβάζει κανείς.

Η ιστορία είναι λίγο-πολύ γνωστή. Το 1948 η Ελένη Γκατζογιάννη, κάτοικος του ορεινού χωριού Λια της Μουργκάνας στην Ηπειρο, που ελέγχεται από τους αντάρτες του «Δημοκρατικού Στρατού», αρνείται να παραδώσει τα παιδιά της στις τοπικές αρχές, δηλαδή το ΚΚΕ που σκοπεύει να στρατολογήσει τα μεγαλύτερα και να μετακινήσει στις φιλικές προς αυτό χώρες τα μικρότερα. Πρόκειται για το λεγόμενο «παιδομάζωμα», μια κίνηση που σκοπό είχε να ενισχύσει τις ισχνές εφεδρείες του κόμματος και του στρατού του, αυξάνοντας ταυτόχρονα τον έλεγχό του πάνω στους εναπομείναντες αγροτικούς πληθυσμούς που ζούσαν υπό τον έλεγχό του. Αντιδρώντας, η Ελένη συμμετέχει με επιτυχία στη φυγάδευση των παιδιών της προς την περιοχή που ελέγχεται από το κράτος, μαζί με άλλα παιδιά και κάποιους μεγάλους, συνολικά είκοσι άνθρωποι, όλοι τους άμαχοι. Για την πράξη της αυτή συλλαμβάνεται, βασανίζεται, «δικάζεται» δημόσια και εκτελείται τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς, μαζί με άλλους τέσσερις συγχωριανούς της. Μια τοπική τραγωδία ανάμεσα σε χιλιάδες άλλες που σημάδεψαν τον Εμφύλιο και που θα παρέμενε χαμένη στην αχλή της μνήμης των γερόντων ενός ερειπωμένου πια ακριτικού χωριού και διαστρεβλωμένη από τη φημολογία των απογόνων τους, εσωτερικών ή εξωτερικών μεταναστών.

Καθώς ο άνδρας της Ελένης ήταν μετανάστης στην Αμερική, μετά τον χαμό της μάνας τους τα παιδιά της εγκαταστάθηκαν σε μια καινούργια χώρα. Ο μονάκριβος γιος της, ο Νίκος, εξελίχθηκε σε πετυχημένο δημοσιογράφο στους New York Times. Ομως, η ιστορία της μητέρας του για την οποία γνώριζε μόνο αντικρουόμενες φήμες τις οποίες κάλυπτε ένα γενικευμένο πέπλο σιωπής, τον βασάνιζε. Ξεκίνησε λοιπόν μια μεγάλη δημοσιογραφική και ιστορική έρευνα που κατέληξε στην «Ελένη», το 1983. Γραμμένο στα αγγλικά, το βιβλίο γνώρισε μια απίστευτη διεθνή καριέρα. Ο λόγος προφανής: στο κέντρο του βρίσκεται ένα μυστήριο (ο θάνατος της Ελένης), η πρόσβαση στο οποίο συνδυάζει την εξονυχιστική έρευνα με τη ζωντανή γραφή. Πρωταγωνιστής ο ίδιος ο συγγραφέας που δεν είναι απλά ένας ερευνητής. Το βιβλίο ξεπερνάει τα γεωγραφικά και ιστορικά όρια της Ελλάδας και γεννά συναισθήματα αντίστοιχα της αρχαίας τραγωδίας: η θυσία μιας μάνας, η σχέση με τους προγόνους μας, η προσωπική κάθαρση, το νόημα της αλήθειας και της γνώσης, το περιεχόμενο της ταυτότητάς μας, η σύγκρουση δικαιοσύνης και εκδίκησης, μνήμης και λήθης.

Δεν πρόκειται όμως μόνο για ένα αφήγημα πανανθρώπινης εμβέλειας. Είναι και μια βαθύτατα ελληνική ιστορία. Στην καρδιά της βρίσκεται μια εξαιρετική ανθρωπολογική θεώρηση ενός ελληνικού χωριού του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα, τόσο κοντά μας και ταυτόχρονα τόσο μακριά μας. Μας προσφέρει παράλληλα μια αποτύπωση του Εμφυλίου από την οπτική ενός χωριού που βρέθηκε μέσα στη «κόκκινη» ζώνη, με τη διπλή έννοια της σχέσης του με το ΚΚΕ και της πρώτης γραμμής ενός πολέμου. Ο Λιας ήταν μια «μικρή Μόσχα», δηλαδή ένα φιλικά προσκείμενο στο ΚΚΕ χωριό γιατί τα χρόνια της Κατοχής, όταν κυριάρχησε το ΕΑΜ, υπήρξαν σχετικά εύκολα. Αντίθετα, τα μετακατοχικά χρόνια ήταν πολύ σκληρά με αποτέλεσμα το χωριό να διαιρεθεί, να εγκαταλειφθεί από την πλειοψηφία των κατοίκων του και να υποφέρει τα πάνδεινα. Η «Ελένη» μας επιτρέπει να καταλάβουμε το πώς ακριβώς τοπικές διαμάχες συμπλέκονται με υπερτοπικά, στρατιωτικά και πολιτικά διακυβεύματα μέσα σε ένα ζοφερό κλίμα, για να οδηγήσουν στην τραγωδία. Από την άποψη αυτή, το βιβλίο είναι σε αφηρημένο επίπεδο αντιπροσωπευτικό μιας πανεθνικής τραγωδίας. Συγχρόνως όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως κάθε εμπειρία έχει τις ιδιαιτερότητές της και πως ο Εμφύλιος ήταν ένα μεγάλο μωσαϊκό. Η «Ελένη» δεν μπορεί, και δεν επιδιώκει άλλωστε, να υποκαταστήσει την ιστορία του Εμφυλίου, ακόμη και στο μικροεπίπεδο των καθημερινών ανθρώπων. Ανοίγει προοπτικές, δεν κλείνει.

Τέλος, η «Ελένη» είναι και η ιστορία της υποδοχής της – και του τι μας διδάσκει για τη δημόσια μνήμη του Εμφυλίου. Οι αντιδράσεις στη χώρα μας ήταν από αρνητικές έως εχθρικές (ιδιαίτερα όταν προβλήθηκε η ταινία που βασίστηκε στο βιβλίο). Στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης, η «Δεξιά» (δηλαδή το μη κομμουνιστικό στρατόπεδο, που ξεκινούσε από τις παρυφές του ΚΚΕ και πήγαινε ώς την πιο ακραία δεξιά) δεν είχε δικαίωμα ούτε να έχει, αλλά ούτε και να θρηνεί θύματα. Αντίστροφα, η Αριστερά μπορούσε να διεκδικεί (όλα) τα θύματα και να καλύπτει τους δικούς της θύτες. Πρόκειται για μια γελοία αντίληψη που πλέον πνέει τα λοίσθια, αλλά είχε αδικαιολόγητα μεγάλη διάρκεια και μας έκανε πολύ κακό, καθιστώντας δυνατή και τη φάρσα του «ηθικού πλεονεκτήματος της Αριστεράς» των δύο τελευταίων ετών. Από την άποψη αυτή, ίσως να μην υπάρχει πιο κατάλληλη στιγμή για να διαβαστεί το συγκλονιστικό αυτό βιβλίο.

Ο κ. Στάθης Ν. Καλύβας  είναι  καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Yale.

Το πρωτοπαλίκαρο του Μπότσαρη που αρνήθηκε την αποζημίωση των αγωνιστών και έγινε εθνικός ευεργέτης

Ο Ευαγγέλης Ζάππας και τα κατορθώματά του μετά το 1821

Το πρωτοπαλίκαρο του Μπότσαρη που αρνήθηκε την αποζημίωση των αγωνιστών και έγινε εθνικός ευεργέτης

Ο γιος ενός εμπόρου από το Τεπελένι, την πατρίδα του Αλή Πασά, γίνεται υπασπιστής του Μάρκου Μπότσαρη και ρίχνεται με τα μούτρα στα πρώτα πολεμικά ξεσπάσματα του εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα.

Όταν χάνεται ο Μάρκος, ο νεαρός Ευαγγέλης συνεχίζει τον αγώνα στο πλευρό του Μακρυγιάννη, του Νοταρά, του Πανουργιά και πολεμά επίσης δίπλα στον Βέικο και τον Γκούρα. Ταξίαρχος μέχρι το 1824, τώρα μάχεται πλάι στον Καραϊσκάκη, τον Κολοκοτρώνη και τον Ανδρούτσο και καταφέρνει αυτό που φάνταζε μέχρι πρότινος ως καθαρή αποκοτιά.

Αυτός πολεμά ωστόσο αποκλειστικά για τη σκλαβωμένη πατρίδα και αποζημίωση δεν θέλει. Όταν το νεοσύστατο κράτος χορηγεί τιμητική σύνταξη στους ήρωες της Επανάστασης του 1821, εκείνος δεν παίρνει γρόσι, ούτε και κάνα χωράφι ως αποκούμπι. Μετακομίζει αντιθέτως στο Βουκουρέστι και εγκαθίσταται τελικά στη Βλαχία για να γίνει έμπορος σαν τον πατέρα του.

Τώρα διαχειρίζεται τα μοναστηριακά κτήματα των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών, γίνεται εξπέρ στις δημόσιες σχέσεις και πιάνει την καλή. Μέσα σε τρεις δεκαετίες, έχει τόσα λεφτά που δεν σώνονται με τίποτα!

Τον τρώει όμως το σαράκι του νόστου και η αγωνία για την πατρίδα. Τον νοιάζει όμως και η νέα του πατρίδα, καθώς έχει ριζώσει στη βλάχικη κοινωνία και πονά τους ανθρώπους της. Έχει όμως ευτυχώς τόσα πολλά που δεν μπαίνει σε δίλημμα σε ποιον να τα δώσει. Φτάνουν και περισσεύουν για όλους.

Η διάθεσή του να ευεργετήσει και τις δύο πατρίδες του θα τον καταστήσει μεγάλο ευεργέτη και εκεί και εδώ. Αν και ο κύριος αποδέκτης της αγαθοεργίας του ήταν η Ελλάδα. Ο αγωνιστής του 1821 μετατρέπεται σε εθνικό ευεργέτη καθώς έχει ένα όραμα: την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στο λίκνο τους. Αυτή είναι ίσως η πιο εντυπωσιακή εκδήλωση της προσφοράς του Ευαγγέλη Ζάππα στον τόπο του, κάτι που θα του αναγνωρίσει ευτυχώς νωρίς το νεοσύστατο ελληνικό κράτος και θα τον τιμήσει ως εθνικό ευεργέτη ήδη από το 1859 (συνάμα με τον ξάδελφό του Κωνσταντίνο Ζάππα).

Το ξακουστό Ζάππειο Μέγαρο των Αθηνών φέρει τη σφραγίδα του Ζάππα, καθώς ήθελε να φτιάξει έναν χώρο για να στεγάσει εκεί τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας! Έθεσε έτσι τις βάσεις του μεγάρου, επισκεύασε και ένα καλό τμήμα του Παναθηναϊκού Σταδίου και έκανε όλες τις συνεννοήσεις με τους ιθύνοντες για την προώθηση του οράματός του. Η ανά τετραετία τέλεση των «Ολυμπίων» στην Αθήνα σε «αξιοπρεπές και ευρύχωρο κατάστημα», σύμφωνα με το σχέδιό του, ήταν γεγονός.

Το οποίο δεν θα προλάβαινε ωστόσο να αντικρίσει ολοκληρωμένο, καθώς το 1863 προσβάλλεται από ψυχική νόσο και πεθαίνει δύο χρόνια αργότερα τρελός στο Μπροστένι. Το όνειρό του δεν θα πέθαινε ωστόσο, καθώς είχε εξουσιοδοτήσει με όρκο ιερό τον ξάδελφο Κωνσταντίνο να κινήσει γη και ουρανό για να φτιαχτεί το Ζάππειο και να αναβιώσουν τελικά οι Ολυμπιακοί της Αθήνας.

Αν και ο Κωνσταντίνος θα πέθαινε τελικά κι αυτός το 1892, τέσσερα χρόνια αργότερα οι Ολυμπιακοί της Αθήνας θα ήταν γεγονός και οι διεθνείς αγώνες ξιφασκίας θα πραγματοποιούνταν στο Ζάππειο Μέγαρο, το οποίο στέγαζε εντός του την κεφαλή του εθνικού μας ευεργέτη.

Ο οποίος έκανε πολλά ακόμα καλά τόσο σε Ελλάδα όσο και Ρουμανία…

Πρώτα χρόνια

zzapppaoosfgsdfsee1

Ο Ευαγγέλης (Ευάγγελος) Ζάππας γεννιέται στις 23 Αυγούστου 1800 στο Λάμποβο της Βόρειας Ηπείρου, στην επαρχία του Τεπελενίου, ως ο δεύτερος γιος ενός μεγαλέμπορου της περιοχής. Σε ηλικία 13 ετών, έχοντας μάθει τα στοιχειώδη γράμματα, θα βρεθεί στο στράτευμα του Αλή Πασά να υπηρετεί ως στρατιώτης σε φρούριο κοντά στα Ιωάννινα, αν και μετά τη συμμαχία των Σουλιωτών με τον Αλή Πασά, θα μεταπηδήσει στη δούλεψη του Μάρκου Μπότσαρη.

Ο Ζάππας πολέμησε στο πλευρό του Μάρκου σε όλες τις περιπέτειες των Σουλιωτών με τον Αλή Πασά και τα σουλτανικά στρατεύματα και μετά την πτώση του Σουλίου ρίχτηκε με τα μούτρα στην Επανάσταση του 1821. Πολέμησε όπου πολέμησε και ο Μπότσαρης (στο Κομπότι της Άρτας, στη Μάχη του Πέτα, στην πρώτη Πολιορκία του Μεσολογγίου), έγινε υπασπιστής του και ήταν παρών στη Μάχη του Κεφαλόβρυσου το καλοκαίρι του 1823, όπου και θα έτρωγε το βόλι στον κρόταφο ο Μάρκος.

Πλέον αγωνιζόταν στο πλευρό πολλών μεγάλων οπλαρχηγών και πολέμησε καθ’ όλη τη διάρκεια της Εθνεγερσίας, φτάνοντας τελικά στον βαθμό του ταξίαρχου το 1824 και του διοικητή των Βλαχοχωριών των Σαλώνων. Η πολεμική ικανότητα του Ζάππα ήταν γνωστή στους Τούρκους, οι οποίοι για να τον εκδικηθούν αιχμαλώτισαν τη μητέρα του, Σωτηρία Μέξη, στα Γιάννενα και άρπαξαν όλη την περιουσία της οικογένειας.

Ο Ευαγγέλης πολεμούσε σαν σκυλί δίπλα στον αδερφό του Μάρκου, Κωνσταντίνο Μπότσαρη, και κατά καιρούς θα βρεθεί δίπλα δίπλα με τον Νικόλαο Ζέρβα, τον Γκούρα, τον Βέικο, τον Πανουργιά και άλλους σημαντικούς αγωνιστές του 1821. Υπάρχουν μάλιστα πηγές που τον θέλουν μέλος των αποσπασμάτων του Καραϊσκάκη, του Ανδρούτσου και του Κολοκοτρώνη, η ακρίβειά τους ελέγχεται ωστόσο.

Το σίγουρο είναι πάντως ότι ο Ζάππας αφιερώθηκε στον αγώνα της λευτεριάς με αυταπάρνηση και ανιδιοτέλεια, γεγονός που θα αποδείκνυε ακόμα μια φορά μετά το τέλος της Επανάστασης, όταν αρνήθηκε να λάβει πολεμική αποζημίωση ως ήρωας του Αγώνα. Ούτε χρήματα δέχτηκε ούτε κομμάτι από τα εθνικά κτήματα! Αυτός ήταν αγωνιστής και μερτικό από την πίτα δεν ήθελε…

Μετεπαναστατικές δραστηριότητες

zzapppaoosfgsdfsee3

Αμέσως μετά την απελευθέρωση, ο Ζάππας ήθελε να προκόψει οικονομικά, καθώς ο πόλεμος και η τουρκική εκδικητική μανία του είχαν στερήσει κάθε πόρο. Μετακομίζει λοιπόν στη Βλαχία περί το 1831 και επιδίδεται στο εμπόριο, νοικιάζοντας μοναστηριακά κτήματα ως αγροκτήματα σε καλλιεργητές.

Στο Βουκουρέστι ανθούσε άλλωστε το ελληνικό στοιχείο και εκείνος γινόταν πάντα αρεστός με τους καλούς του τρόπους και την ντομπροσύνη του. Τον αγαπούσαν και τον σέβονταν τόσο οι τοπικοί άρχοντες όσο και οι ηγούμενοι των ελληνικών μοναστηριών, που του νοίκιαζαν τα κτήματά τους κι εκείνος τα υπενοικίαζε σε ντόπιους καλλιεργητές, δραστηριότητα που του απέφερε ικανοποιητικότατα κέρδη.

Δεν ήταν φυσικά ο μόνος που εκμεταλλεύτηκε εμπορικά τα τεράστια μοναστηριακά κτήματα, το έκανε όμως καλύτερα από τους άλλους. Η αγροτική περιοχή έξω από το Βουκουρέστι τού ανήκε πια εμπορικά και μέσα σε τρεις δεκαετίες ήταν πιο πλούσιος απ’ όσο θα μπορούσε ποτέ να διανοηθεί.

Ο Ευαγγέλης ήταν πια ένας από τους σημαντικότερους γαιοκτήμονες της Βλαχίας, αν και δεν έμεινε αποκλειστικά στην εκμετάλλευση της γης. Κατά καιρούς ασχολήθηκε με πολλές και διάφορες δραστηριότητες, έχοντας στην κατοχή του από ξενοδοχεία, μύλους και οινοπνευματοποιεία μέχρι και ατμοπλοϊκή εταιρία (Εθνική Ατμοπλοΐα). Και τεράστια ακίνητη περιουσία φυσικά.

Και τώρα θέλει να δώσει μερικά πίσω στην κοινωνία…

Ο μεγάλος ηπειρώτης οραματιστής και ευεργέτης

zzapppaoosfgsdfsee5

Ο Ζάππας ξεκινά τις ευεργεσίες τόσο προς την Ελλάδα όσο και τη Βλαχία (Ρουμανία). Εκδίδει, πρώτα και καλύτερα, ένα πλήρες λεξικό και μια γραμματική της ρουμανικής γλώσσας και χρηματοδοτεί φιλανθρωπικές δράσεις στο Βουκουρέστι και αλλού στη χώρα, ιδρύοντας σχολεία με το τσουβάλι. Μετά βάζει σκοπό να αλλάξει τη μοίρα της ιδιαίτερης πατρίδας του, επισκευάζοντας το μοναστήρι του Λαμπόβου, ιδρύοντας σχολείο, βιβλιοθήκη, ακόμα και κατοικίες για τους δασκάλους του χωριού.

Και μετά στρέφεται στην Ελλάδα, ενισχύοντας με παχυλά ποσά το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο και χρηματοδοτώντας την πρώτη ποτέ αναμόρφωση των κερκίδων του Παναθηναϊκού Σταδίου. Γιατί το Καλλιμάρμαρο, όπως προέβλεπε το μεγαλόπνοο όραμά του, θα γινόταν το στάδιο όπου θα τελούνταν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες!

Όλα ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1850, όταν αλληλογραφεί με τον βασιλιά Όθωνα για να του εκμυστηρευτεί τον πόθο του. Δεν μένει φυσικά μόνο στα λόγια, καθώς είναι άνθρωπος των πράξεων. Το 1856 προσφέρει στον Όθωνα 400 μερίσματα της Εθνικής Ατμοπλοΐας του με την προϋπόθεση τα κέρδη να κατευθυνθούν στην αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Μέχρι και καταπίστευμα για τα βραβεία των νικητών των Αγώνων αφήνει στο ελληνικό κράτος.

zzapppaoosfgsdfsee8

Το 1857, ο υπουργός Εξωτερικών, Αλέξανδρος Ρίζος-Ραγκαβής, πρότεινε μια μεικτή εκδήλωση με έκθεση γεωργικών προϊόντων και διεξαγωγή αγώνων, την οποία ο Ζάππας χρηματοδότησε πρόθυμα θεωρώντας τη προοίμιο των Ολυμπιακών. Και το 1859 κατάφερε να αναβιώσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας! Ήταν μια διεθνής αθλητική διοργάνωση με έλληνες και οθωμανούς αθλητές που είναι μέχρι και σήμερα γνωστή ως «Ζάππειοι Αγώνες», αν και τότε τους έλεγαν «Ολύμπιους Αγώνες». Από κείνη τη χρονιά (1859) τόσο ο Ευαγγέλης όσο και ο Κωνσταντίνος Ζάππας τιμούνται ως εθνικοί ευεργέτες του τόπου μας.

Αυτοί οι αγώνες επαναλήφθηκαν -με δική του πάλι δωρεά- το 1870 και το 1875 στο Παναθηναϊκό Στάδιο, το οποίο είχε όπως είπαμε αναστυλώσει μερικώς, παρά το γεγονός ότι μέχρι τότε ο Ευαγγέλης δεν θα ήταν στη ζωή. Παρά ταύτα, είχε θέσει τις βάσεις για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων για πρώτη φορά από την αρχαιότητα, καθώς τα πρώτα «Ολύμπια» του 1859 δεν ήταν μια απλή έκθεση αγροτικών και βιοτεχνικών προϊόντων, αλλά μια μείζονα αθλητική και πολιτιστική δράση που θα άφηνε γερή κληρονομιά στον τόπο μας.

zzapppaoosfgsdfsee9

Η δεύτερη μάλιστα διοργάνωση του 1870 έδωσε το σύνθημα για την ανάπτυξη της εκπαίδευσης και τα τρίτα «Ολύμπια» του 1875, μέσω της Επιτροπής Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων πια, ιδρύουν ένα ευρύ δίκτυο δημοτικών επιτροπών που προωθούν την ιδέα του ολυμπισμού τόσο στο εσωτερικό της Ελλάδας όσο και το εξωτερικό.

Ανάχωμα στο όραμα του μεγάλου ευεργέτη στάθηκαν τόσο οι ακατανόητες καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση του Ζαππείου Μεγάρου όσο και οι επαγγελματικές και πολιτικές έριδες του καιρού, που δημιούργησαν ένα κενό 13 ετών μεταξύ τρίτων και τέταρτων «Ολυμπίων». Οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας του 1896 δεν ήταν έτσι παρά η οργανική μετεξέλιξη των «Ολυμπίων», έτσι ακριβώς όπως οραματίστηκε ο Ζάππας το διεθνές αθλητικό γεγονός…

Το Ζάππειο Μέγαρο

zzapppaoosfgsdfsee6

Όντας στη Ρουμανία, ο Ευαγγέλης Ζάππας προβληματίζεται για το πώς θα μπορούσαν να αναβιώσουν στις μέρες του οι αθλητικοί θεσμοί της αρχαίας Ελλάδας. Επιμένει μάλιστα οι αγώνες που θέλει να φτιάξει να ονομαστούν «Ολυμπιακοί»! Επιθυμία του Ζάππα ήταν να ενισχύσει την πατρίδα του λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη του αυτό το «έκαστος δέον τη πατρίδι χρήσιμος γενέσθαι και ουδέποτε άχθος αυτής».

Ο Ζάππας επηρεάστηκε εδώ από τον Παναγιώτη Σούτσο, τον θεμελιωτή ουσιαστικά της σύγχρονης ελληνικής ολυμπιακής ιδέας, ο οποίος είχε ως πρότυπό του την Α’ Διεθνή Έκθεση του Λονδίνου (1851). Ο Ζάππας, γνωρίζοντας τις αποτυχημένες προσπάθειες του παρελθόντος, προχώρησε στη σύνταξη υπομνήματος για την καθιέρωση ενός θεσμού, ο οποίος θα βοηθούσε την Ελλάδα να ακολουθήσει τους ρυθμούς της Βιομηχανικής Επανάστασης.

Το υπόμνημα εστάλη πράγματι στις αρχές του 1856 και διατύπωνε την πρόταση για διοργάνωση Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα στις 25 Μαρτίου 1857. Ο Ευαγγέλης αναλάμβανε μάλιστα εξολοκλήρου όλα τα έξοδα αυτών, καθώς και την ανέγερση ενός Ολυμπιακού Κτιρίου, όπου θα γινόταν η έκθεση των δειγμάτων της ελληνικής τέχνης και βιομηχανίας και θα μπορούσε κάλλιστα να λειτουργήσει και ως μουσείο με αρχαιότητες για τους ξένους επισκέπτες. Έσπευσε επίσης να στείλει και 2.000 αυστριακά φλορίνια για τα έξοδα των πρώτων «Ολυμπίων».

Τα επόμενα δύο χρόνια διατηρεί τακτική επαφή με τον εκπρόσωπο της ελληνικής κυβέρνησης, τον υπουργό Εξωτερικών, Αλέξανδρο Ρίζο-Ραγκαβή, ο οποίος συνέτεινε και αυτός στην τελική διαμόρφωση του θεσμού. Ο Ζάππας ήταν οραματιστής, ήταν όμως και πραγματιστής ως πετυχημένος επιχειρηματίας. Όλα αυτά αποκαλύπτονται στη διαθήκη του, την οποία συντάσσει τον Νοέμβριο του 1860, έναν μόλις χρόνο μετά τα πρώτα «Ολύμπια», και φαίνεται πώς όχι μόνο έχει κατανοήσει πλήρως την αναγκαιότητα των εμποροβιομηχανικών εκθέσεων, αλλά διατυπώνει και εμπεριστατωμένη άποψη αναφορικά με την προστασία και την αναβάθμισή τους.

zzapppaoosfgsdfsee7

Άκληρος και σχετικά ιδιότροπος, έχει πλήρη συναίσθηση του μεγέθους της πράξης του. Αλλά διορατικός και έμπειρος καθώς είναι, γνωρίζει εκ των προτέρων, περισσότερο ίσως από όλους όσοι ενεπλάκησαν με τη χορηγία του, την εμβέλεια του θεσμού που καθιέρωνε. Γι’ αυτό και φροντίζει στη διαθήκη του να τονίσει ότι όχι μόνο οι συγγενείς του, αλλά και «πας Έλλην, χωρίς εξαίρεσιν, έχει το δικαίωμα να επαγρυπνήση εις την εκτέλεσιν των διατάξεων της παρούσης διαθήκης μου και τους εναντίους αυτής να τους υποχρεώση διά του νόμου προς αποζημίωσιν και αποκατάστασιν των ειρημένων διατάξεων» (όλη του η διαθήκη εδώ).

Η βούληση του Ζάππα αποτυπώθηκε με σαφήνεια στην εντολή που άφηνε στον ξάδελφό του Κωνσταντίνο: «Να κτίση το κατάστημα των Ολυμπίων μετά του σταδίου αυτού αξιοπρεπές και ευρύχωρον, κατά το σχέδιον όπου έχω στείλει του κ. Ραγκαβή». Σύμφωνα επίσης με την ίδια διαθήκη, το λείψανο της κεφαλής του εθνικού μας ευεργέτη, «εγκλεισμένον εντός αργυράς θήκης εν σχήματι ναΐσκου», εντοιχίστηκε στον αριστερό τοίχo του κυκλικού σχήματος Περιστυλίου του Μεγάρου την ημέρα των εγκαινίων του (1888). Μια αναμνηστική πλάκα απομένει για να θυμίζει τον χώρο όπου βρίσκεται ως σήμερα η κεφαλή του Ζάππα.

Οι πρώτες σκέψεις σχετικά με την επιλογή του χώρου για την ανέγερση του μεγάρου των Ολυμπίων το τοποθετούσαν στην κορυφή του Παναθηναϊκού Σταδίου, από όπου «η Αυλή και οι Ελλανοδίκαι θα ηδύναντο από ευρέος εξώστου να επιβλέπωσι τους αγώνας και τας μυριάδας των περικαθημένων θεατών». Το 1869 όμως η Βουλή των Ελλήνων διέθεσε περίπου 80.000 τετραγωνικά μέτρα δημόσιας γης μεταξύ του Ναού του Ολυμπίου Διός και του τότε Ανακτορικού Κήπου, λαμβάνοντας υπόψη την επιθυμία του Ζάππα να βρίσκεται το κτίριο όσο γίνεται κοντύτερα στο Καλλιμάρμαρο. Ο αρχιτέκτονας Αναστάσιος Θεοφιλάς επιστρατεύεται να αλλάξει το αρχικό σχέδιο που είχε ήδη εκπονήσει ο Μπουλανζέ.

zzapppaoosfgsdfsee4

Ύστερα από τις γνωστές καθυστερήσεις, στις 20 Ιανουαρίου 1874 κατατίθεται ο θεμέλιος λίθος του Μεγάρου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1880, ο Κωνσταντίνος Ζάππας αναθέτει στον Θεόφιλο Χάνσεν τη σύνταξη καινούριου σχεδίου, έχοντας τώρα απέναντι τους λυσσαλέους ανταγωνισμούς των γνωστότερων αρχιτεκτόνων της εποχής. Τόσο αυτοί όσο και οι σοβαρές υπόνοιες για οικονομικές ατασθαλίες οδηγούν σε νέες καθυστερήσεις και δύο φορές μάλιστα στη διακοπή των εργασιών! Τα εγκαίνια τελούνται τελικά με κάθε επισημότητα στις 20 Οκτωβρίου 1888.

Το Ζάππειο Μέγαρο ήταν το πρώτο κτίριο που ανεγέρθηκε παγκοσμίως για την εξυπηρέτηση ολυμπιακών αναγκών! Η αρχιτεκτονική του ακολουθεί τον νεοκλασικό ρυθμό, με πρόπυλο κορινθιακού ρυθμού, και σε συνδυασμό μάλιστα με την τριτοξωτή λίθινη γέφυρα του Ιλισσού -η οποία κατασκευάστηκε πάλι με γενναία χορηγία του Ευαγγέλη Ζάππα- και τους πέριξ κήπους, συνέθεταν την εικόνα της Αθήνας στις αρχές του 20ού αιώνα.

Κι έτσι στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 φιλοξενούνται στην κυκλική αίθουσά του τα αγωνίσματα της ξιφασκίας, ενώ στους δεύτερους Διεθνείς Ολυμπιακούς Αγώνες του 1906 η έλλειψη υποδομών και εγκαταστάσεων οδήγησε στη χρήση του ως «Ολυμπιακού Χωριού»…

Το τέλος

zzapppaoosfgsdfsee2

Το 1863 ο Ευαγγέλης Ζάππας προσβάλλεται από αδιευκρίνιστη ψυχική νόσο. Ο έλληνας πρόξενος στο Βουκουρέστι την περιγράφει πάντως ως «φρενιτίαση» ή «κάποιου είδους μονομανία». Δύο χρόνια αργότερα, στις 18 (ή 19) Ιουνίου 1865, ο Ζάππας εγκαταλείπει τα εγκόσμια αφήνοντας διαχειριστή της περιουσίας του τον ξάδελφό του Κωνσταντίνο, δεσμεύοντάς τον για την ολοκλήρωση του ολυμπιακού του οράματος.

zzapppaoosfgsdfsee10

Ήταν όμως και κάτι ακόμα: ο Ευαγγέλης είχε ζητήσει όλη του η χρηματική περιουσία, κοντά στα 6 εκατομμύρια δραχμές, να περάσει μετά και τον θάνατο του ξαδέλφου του Κωνσταντίνου (πέθανε στις 20 Ιανουαρίου 1892) στην «Επιτροπή των Ολυμπίων», αλλά τελικά μόνο ένα μικρό μέρος της έφτασε στην Ελλάδα. Το ρουμανικό Δημόσιο στάθηκε εμπόδιο στην ολοκλήρωση αυτής του της επιθυμίας, παρά τα όσα είχε κάνει ο Ζάππας για το εκπαιδευτικό σύστημα της δεύτερης πατρίδας του.

Αδριάντες του Ευαγγέλη και του Κωνσταντίνου στέκουν μπροστά από το Ζάππειο Μέγαρο…

H πυραμίδα του Ελληνικού: Το αρχαιολογικό μυστήριο που λύθηκε

Πολλοί πίστευαν ότι υπήρχε διασύνδεση με τις πυραμίδες της Αιγύπτου…

Στο νοτιοδυτικό άκρο της αργολικής πεδιάδας κοντά στις πηγές του Ερασίνου ποταμού (σημερινό Κεφαλάρι) και πάνω σε κύρια οδική αρτηρία που κατά την αρχαιότητα οδηγούσε από το “Αργος προς την Τεγέα και την υπόλοιπη Αρκαδία, βρίσκεται ένα μεμονωμένο μνημείο, ένα μικρό οχυρό, γνωστό σήμερα με την ονομασία »Πυραμίδα» του Ελληνικού.

Όχι ακριβώς...

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού τα μυστήρια για τη χρονολόγηση και τον προσδιορισμό χρήσης της πυραμίδας έχουν λυθεί. Οι ανασκαφικές μαρτυρίες και τα χαρακτηριστικά στοιχεία της δομής απέδειξαν πως η πυραμίδα χρονολογείται στα τέλη του 4ου π.Χ. αιώνα και όχι στην προϊστορική περίοδο, όπως πρόσφατα επιχείρησαν να αποδείξουν ορισμένοι ερευνητές.

Στα ύστερα χρόνια της αρχαιότητας θεωρούσαν την πυραμίδα ως ταφικό μνημείο »Πολυάνδριον», αργότερα πίστευαν πως φτιάχναμε πυραμίδες πριν και απ” τους Αιγύπτιους. Πάντως σήμερα είναι βέβαιο ότι επρόκειτο για οχυρό του τύπου των μικρών φρουρίων που έλεγχαν τους οδικούς άξονες και που είναι γνωστό και από άλλες περιοχές της Αργολίδας και Κυνουρίας.

Το οχυρό έχει σχήμα πύργου με επικλινείς τις εξωτερικές πλευρές του οι οποίες περιβάλλουν ένα ορθογώνιο οικοδόμημα συνολικών εσωτερικών διαστάσεων 7,03 x 9,07 μ. Οι εξωτερικοί αυτοί τοίχοι, ανερχόμενοι με κλίση πλευράς 60 μοιρών, σε ύψος 3,50 μ. μετατρέπονται σε κατακόρυφους για να στηρίξουν τους ορόφους της ανωδομής. Η κύρια είσοδος του μνημείου βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του μνημείου, δηλαδή στην πλευρά που κοιτάζει προς την θάλασσα του Αργολικού κόλπου. Απ” αυτήν εσωτερικά ξεκινά ένας στενόμακρος διάδρομος που οδηγεί σε μικρότερη πυλίδα, ανοιγμένη στο νότιο τοίχο του κυρίως χώρου, ενός τετράγωνου δωματίου πλευράς 7 μ περίπου.

Το επιβλητικό αυτό μνημείο είναι όλο δομημένο από σκληρό γκρίζο ασβεστόλιθο της περιοχής σε τραπεζιόσχημο και πολυγωνικό εν μέρει σύστημα από μεγάλους λιθόπλινθους.

Ανασκαφικές έρευνες στο μνημείο, του οποίου η λιθοδομή παρέμεινε ακλόνητη επί 2400 χρόνια έγιναν από τον Th. Wiegand το 1901, κυρίως όμως από τον L.Lord το 1938, οι οποίοι δημοσίευσαν τα αποτελέσματα των ανασκαφών τους σε σχετικές μονογραφίες.

Σίντρα, ταξίδι στην αγαπημένη πόλη των αριστοκρατών

Απόδραση στη παραμυθούπολη της Πορτογαλίας

Μεσαιωνικά κάστρα, μεγαλοπρεπή κτίρια ρομαντικής αρχιτεκτονικής, βοτανικοί κήποι και παραμυθένια ατμόσφαιρα συνθέτουν τη γραφική Σίντρα καθιστώντας την ένα υπαίθριο ανοιχτό μουσείο.

Η κωμόπολη της Πορτογαλίας είναι σκαρφαλωμένη σε γρανιτένια βράχια και αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Η παλιά αγαπημένη των αριστοκρατών φιλοξενεί εντυπωσιακές θερινές βασιλικές κατοικίες καθιστώντας την ιδανικό προορισμό για εξερεύνηση.

Η έντονη επιρροή των Μαυριτανών αποκαλύπτεται στα κτίρια της στο κέντρο της πόλης, που γοήτευσαν τον λόρδο Βύρωνα. Μάλιστα υπάρχει και ένα μικρό καφέ ακριβώς απέναντι από το επιβλητικό Palacio Nacional de Sintra το οποίο φέρει το όνομά του.

Το συγκεκριμένο παλάτι αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρημένα μεσαιωνικά παλάτια στην Πορτογαλία, καθώς κατοικούνταν συνεχώς, τουλάχιστον από τις αρχές του 15ου μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα.

Χτισμένο το 1858 το Palácio de Monserrate έχει φιλοξενήσει προσωπικότητες των γραμμάτων. Εκεί ο λόρδος Βύρωνας το 1809 έγραψε γι” αυτό στο ποίημά του «Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ».

Αξίζει να επισκεφθεί κανείς και το εθνικό μνημείο Palácio Nacional da Pena που χρονολογείται από το 1838 και χτίστηκε πάνω στα ερείπια μιας μικρής εκκλησίας.

Η περιήγηση στα παλάτια συνεχίζεται με το Palácio de Seteais που πλέον χρησιμοποιείται ως πολυτελές ξενοδοχείο. Μεταξύ άλλων η πρώην κατοικία του Ολλανδού πρόξενου εντυπωσιάζει με το μεγάλο κήπο με τα οπωροφόρα δέντρα.

Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το Quinta da Regaleira, μια περιοχή που φιλοξενεί ένα ρομαντικό παλάτι κι ένα παρεκκλήσι. Βρίσκεται μέσα σε ένα εντυπωσιακό πάρκο με πηγάδια, σπηλιές και λίμνες.

Στην κορυφή των βουνών της Σίντρα βρίσκεται το μεσαιωνικό κάστρο των Μαυριτανών που χρονολογείται από τον 8ο αιώνα και αποτελεί δημοφιλή τουριστικό προορισμό.

Χτισμένη μέσα σε ένα δάσος βελανιδιών η μονή των Καπουτσίνων χρονολογείται από το 1560 και τα κτίρια και η σύνθεση του χώρου είναι επηρεασμένα από τον αριθμό 8, που συμβολίζει το άπειρο.

Πληροφορίες – Φωτογραφίες

Σίντρα Πορτογαλία

Σίντρα / Πορτογαλία

Διαφορά ώρας: 2 ώρες πίσω

Νόμισμα: Ευρώ

Απόσταση: Δεν υπάρχει απευθείας πτήση και η διάρκεια του ταξιδιού εξαρτάται από την πτήση ανταπόκρισης που θα επιλέξετε. Μπορείτε να μεταβείτε στη Σέντρα μέσω Λισσαβόνας σε 45 λεπτά με τρένο.

ΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣΙΝΤΡΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ

Γυναίκα

«Γυναίκα» συνοπτική ιστορική αναδρομή – Tης Χριστίνας Κόλλια

«Απ’ της γυναίκες τούτου του καιρού,

γειά σου, εσύ, η πιο παλληκαρού!

Γίνου σεμνή, αχρεία, τρομερή,

παμπόνηρη, καλή και τρυφερή»

Λυσιστράτη – Αριστοφάνης

Παρότι ο Αριστοφάνης με μιαν αμίμητη τεχνική, επιχειρεί να αποδώσει μέσω της σάτιρας έναν ενεργό ρόλο στη γυναίκα της εποχής του, αυτή που αν και χρησιμοποιεί ερωτικά τεχνάσματα αποφασίζει να δικαιώσει τη φύση της επιβάλλοντας την ειρήνη σε μια κοινωνία ανδροκρατούμενη και κατεξοχήν πολεμοχαρή,  δεν καταφέρνει να αλλάξει και την τύχη της. Παρά τις λαμπρές ημέρες της Δημοκρατίας των Αθηνών, το νεογέννητο κορίτσι ήταν έρμαιο στη δικαιοδοσία του πατέρα του. Εφόσον στο θηλυκό παιδί  δινόταν η χάρη να παραμείνει εν ζωή, η  μοίρα του ήταν προδιαγεγραμμένη, ώστε να αποφευχθεί η εγγενής απειλή που έφερε ως αντικείμενο του πόθου και να διασφαλιστεί η ηθική τάξη των πραγμάτων.

Λόγος που η μερίδα των αξιοσέβαστων γυναικών, όφειλε αφ’ ενός μεν να αναπαράγει το γένος, αφ’ ετέρου δε να είναι ανύπαρκτη: «να μην ακούγεται στην αγορά ούτε για καλό ούτε για κακό».

Έτσι, ένας πρώιμος γάμος εξασφάλιζε με τον περιορισμό της γαμετής (συζύγου) στον γυναικωνίτη, τόσο την αρετή όσο και την ευρύτερη κοινωνική της αποδοχή. Προκειμένου, δε, να διαφυλαχθεί η απαιτούμενη ευταξία, είχε συσταθεί το σώμα των «γυναικονόμων», αποστολή των οποίων ήταν η επιτήρηση της συμπεριφοράς των γυναικών στην πόλη.

Περιπτώσεις όπως της Ασπασίας, η οποία ασχολούνταν ενεργά με τα κοινά εκφράζοντας ελεύθερα τις απόψεις της, δεν μένουν ατιμώρητες: Αν και σύζυγος του ισχυρού Περικλή, αποκαλέστηκε δημόσια «Παλλακίδα ασύστολη με σκυλίσια μάτια» από τον Κρατίνο και στη συνέχεια ήρθε αντιμέτωπη με τη θανατική ποινή, κατηγορούμενη για απόπειρα διαφθοράς των ενάρετων γυναικών. Το δάκρυ του Περικλή, κατά τη διάρκεια της ένθερμης ομιλίας του στην υπεράσπισή της,  ήταν το μόνο που στάθηκε ικανό να την αθωώσει.

Στον Μεσαίωνα, η γυναίκα, χαρακτηρίζεται είδος μιαρό, είναι ένα αναλώσιμο σκεύος ηδονής, διώκεται και συχνά οδηγείται στην πυρά ως μάγισσα.

«Φύγε από τη μέση βρωμοχωριάτισσα! Θα σε ρίξουμε στη φωτιά! Θα σε τσιγαρίσουμε!» μήνυσαν οι Άγγλοι στην εθνική ηρωίδα των Γάλλων, Ιωάννα της Λωραίνης, λίγο πριν την επικηρύξουν και την παραδώσουν ζωντανή στις φλόγες.

Επί  Καλβίνου, οι γυναίκες φυλακίζονταν ακόμα και στην απίθανη περίπτωση που «είχαν κτενίσει την κόμη τους με ανήθικο  ύφος».

Ο Δάντης, παρόλα αυτά, υμνεί τη γυναίκα: «Αποφάσισα να μη μιλήσω πια για την ευλογημένη γυναίκα ώσπου να μπορέσω αντάξιά της να την ιστορήσω.»

 

Στην περίοδο του Διαφωτισμού οι γνώμες για το γυναικείο φύλο διίστανται. Απόψεις που τη θεωρούν αδύναμη για ορθολογιστική σκέψη και πρακτική, λόγω ιδιαιτερότητας της φύσης της, συγκρούονται με ισχυρισμούς,  όπως του Βολταίρου, που επιμένουν ότι οι γυναίκες είναι ισοδύναμες διανοητικά με τους άνδρες.    Αποτέλεσμα των θεωρητικών και όχι μόνο συγκρούσεων για το γυναικείο ζήτημα ήταν μια θεμελιώδης συναπόφαση, που καθόρισε την μετέπειτα κατάκτηση των δικαιωμάτων του «ασθενούς φύλου»: η μόρφωση κι εκπαίδευση των γυναικών.

Παρότι στον 19ο αιώνα, ο ποιητής Μπωντλαίρ, θα δηλώσει:  “Η γυναίκα είναι μια πρόσκληση προς την ευτυχία” το 16ωρο της κακοπληρωμένης γυναικείας εργασίας είναι η πραγματικότητα, όπως και οι ζώνες αγνότητας, οι οποίες από κοινού με την υμενολατρεία, συντηρούν τα βεβαρυμμένα κατάλοιπα των παρελθόντων αιώνων. Απαραίτητες οι εκθέσεις γιατρών   προκειμένου να  επιβεβαιωθεί η ύπαρξη της παρθενίας επίσημα, ώστε η γυναίκα να εξασφαλίσει την υπόληψη του μέλλοντα συζύγου της.

Μέχρι, που, στις  8 Μαρτίου του 1857, οι εργάτριες της Νέας Υόρκης εξεγείρονται σε μια ιστορική αιματοβαμμένη διαδήλωση, αιτώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας και εδραιώνουν την απαρχή  της πράξης για την αναγνώριση του πολυσήμαντου ρόλου της γυναίκας.

 

Στον 21ο αιώνα, τα γυναικεία δικαιώματα έχουν πλέον θεσμοθετηθεί, όμως:

 

Στην Ινδία, η Garuda Punara, ιερό κείμενο των Ινδών, προτρέπει τη γυναίκα να καεί μαζί με τη σωρό του άνδρα της με ανταμοιβή τη δικαίωσή της στη μεταθανάτια ζωή.

Στο Πακιστάν, κάθε χρόνο, σαράντα περίπου γυναίκες δέχονται επίθεση με βιτριόλι, από άντρες, για λόγους όπως η ερωτική απόρριψη.

Στο Ιράν η ποινή της μοιχείας, που εφαρμόζεται μόνο στις γυναίκες, είναι ο λιθοβολισμός.

Στην Κίνα η θανάτωση των νεογέννητων βρεφών θηλυκού γένους, λόγω κόστους χωρίς τέλος ανταποδοτικότητας, είναι ένα σύνηθες φαινόμενο.

Στην προηγμένη Ευρώπη το ποσοστό αύξησης της γυναικείας κακοποίησης είναι σταθερά ανοδικό σε επίπεδο σωματικής, λεκτικής και ψυχολογικής βίας.

Σύμφωνα δε με την παγκόσμια Τράπεζα, η βία κατά των γυναικών είναι αιτία θανάτου και αναπηρίας για τις γυναίκες ηλικίας από 16 έως 44 ετών.

Ίσως, γιατί, το φυλετικό και κοινωνικό ασυνείδητο έχει να αναμετρηθεί με πολλαπλά, ειδικά και συνεχόμενα βάρη, έως ότου προσεγγίσει την κάθαρσή του.

«Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία

Παίξε στον άνεμο τη γλώσσα σου και πέρνα

Αλλού σε λέγανε Γιουδήθ, εδώ Μαρία

Το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα…»

Γυναίκα -Ν. Καββαδίας

*Η Χριστίνα Κόλλια είναι συγγραφέας, εμψυχώτρια εργαστηρίων Δημιουργικής Γραφής και Αυτογνωσίας

Ήρθαν ντυμένοι «φίλοι» – Το επίκαιρο αριστούργημα του Οδυσσέα Ελύτη.

Αποτέλεσμα εικόνας για οδυσσεας ελυτης

Ήρθαν ντυμένοι «φίλοι» αμέτρητες φορές οι εχθροί μου το παμπάλαιο χώμα πατώντας.

Και το χώμα δεν έδεσε ποτέ με τη φτέρνα τους.

Έφεραν τον Σοφό, τον Οικιστή και τον Γεωμέτρη Βίβλους γραμμάτων και αριθμών την πάσα Υποταγή και Δύναμη το παμπάλαιο φως εξουσιάζοντας.

Και το φως δεν έδεσε ποτέ με τη σκέπη τους.

Ούτε μέλισσα καν δε γελάστηκε το χρυσό ν’ αρχινίσει παιχνίδι· ούτε ζέφυρος καν, τις λευκές να φουσκώσει ποδιές.

“Έστησαν και θεμελίωσαν στις κορφές, στις κοιλάδες, στα πόρτα πύργους κραταιούς κι επαύλεις ξύλα και άλλα πλεούμενα

τούς Νόμους, τούς θεσπίζοντας το καλά και συμφέροντα στο παμπάλαιο μέτρο εφαρμόζοντας.

Και το μέτρο δεν έδεσε ποτέ με τη σκέψη τους.

Ούτε καν ένα χνάρι θεού στην ψυχή τους σημάδι δεν άφησε· ούτε καν ένα βλέμμα ξωθιάς τη μιλιά τους δεν είπε να πάρει.

Έφτασαν ντυμένοι «φίλοι» αμέτρητες φορές οι εχθροί μου το παμπάλαια δώρα προσφέροντας.

Και το δώρα τους άλλα δεν ήτανε παρά μόνο σίδερο και φωτιά.

Στ ’ανοιχτά πού καρτέραγαν δάχτυλα μόνον όπλα και σίδερο και φωτιά.

Μόνον όπλα και σίδερο και φωτιά.

Η Κούβα που άφησε πίσω του ο Φιντέλ

 Ένα οδοιπορικό, ημέρα προς ημέρα, και εικόνα προς εικόνα, από την καθημερινότητα των Κουβανών όπως την κατέγραψε ο συνεργάτης του Protagon που επισκέφθηκε το νησί τις ημέρες της κηδείας του Κάστρο.
Ουσιαστικά ήταν η τελευταία μου μέρα. Από τη μια χαιρόμουν, είχα βαρεθεί να λειτουργώ ως ρεπόρτερ σε συνθήκες απαγορεύσεων και φόβου. Από την άλλη λυπόμουν, δεν είχα δει την Κούβα που θα έβλεπε ένας τουρίστας. Ο Μανόλο μου πρότεινε να πάμε να δω πώς κατασκευάζονται τα πούρα. «Ωραία ιδέα!». Νέο εργοστάσιο Partagas (από το 2012) στο κέντρο της Αβάνας. Βγάλαμε εισιτήρια από ένα ξενοδοχείο μακριά από το εργοστάσιο (αυτό δεν το κατάλαβα) και φτάσαμε σε ένα εντυπωσιακό και καλοσυντηρημένο κτίριο του 1902 που φέρει το όνομα Pollack, πρώην αποθήκη καπνού που άνηκε στον διάσημο εξαγωγέα καπνού, Mark A. Pollack μέχρι το 1946 που πέθανε, και μετά στον γιο του (κρατικοποιήθηκε από την Επανάσταση και η οικογένεια Pollack εγκατέλειψε το νησί).

85

Αφήσαμε τις φωτογραφικές μηχανές στην είσοδο καθώς «απαγορεύεται η φωτογράφιση», αλλά όχι και τα κινητά καθώς «επιτρέπεται με αυτά, αλλά απολύτως διακριτικά» (ούτε αυτό το κατάλαβα). Περιμέναμε δέκα λεπτά προκειμένου να συμπληρωθεί ο απαραίτητος αριθμός επισκεπτών για να σχηματίσουμε ομάδα με αρχηγό τον ξεναγό (εδώ ο ξεναγός είναι απαραίτητα κρατικός). Ανεβήκαμε δυο ορόφους και φτάσαμε στο χώρο παραγωγής. Οι εικόνες ήταν συγκλονιστικές. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι ένα διάσημο πούρο “Cohiba Behike 54” που κοστίζει πάνω από 50 ευρώ το ένα, κατασκευάζεται από την αρχή ως το τέλος από μια ειδικά εκπαιδευμένη γυναίκα (ή άνδρα) με μισθό 25 ευρώ το μήνα (συν ένα πούρο την ημέρα).

Γι’ αυτό και προσπαθούν να ζήσουν όπως μπορούν. Σε ένα από τα πλάνα που τράβηξα φαίνεται ένας κουβανός να σηκώνει και να μας δείχνει κρυφά ένα χαρτί που έγραφε “5χ20” (τα πέντε πούρα είκοσι ευρώ, πολύ καλή τιμή, και θα έχεις να λες ότι τα αγόρασες μέσα από την παραγωγή). Κι αν τον πιάσουν; Την πάτησε!

Αφήσαμε το εργοστάσιο αναζητώντας το επόμενο μέρος για επίσκεψη. Μανόλο: «θες να πάμε για μπάνιο;» «Πλάκα κάνεις. Δεν μπορώ τα ταξίδια». «Σε 15 λεπτά θα είμαστε εκεί». «Πού;». «Μπες μέσα στο ταξί».

Μπήκαμε σε ένα Moskvitch της δεκαετίας του ’70 με προορισμό την κοντινότερη παραλία. Δεκαπέντε λεπτά; Λάθος! Το αυτοκίνητο χάλασε στο δρόμο.

86

-Και τώρα;
-Μάλλον θα το φτιάξει.
-Άνοιξε το παράθυρο, σκάω.
-Είναι χαλασμένο, δεν ανοίγει.
-Βρε τι μας βρήκε.
Πάνω που λέγαμε να εγκαταλείψουμε το σκάφος, ο οδηγός μπήκε μέσα. «Το έφτιαξα, φύγαμε!».
-Κύριε πόσο κοστίζει αυτό το αυτοκίνητο;
-Γύρω στις 14 χιλιάδες ευρώ.

Καθ’ οδόν προς την παραλία σκεφτόμουν τι δάκρυα θα χύσουν αυτοί οι άνθρωποι τη μέρα που θα ανοίξει η αγορά αυτοκινήτου. Ούτε για σίδερα δεν θα τα παίρνουν. Από την άλλη, οι πλείστοι θα χαρούν καθώς θα μπορέσουν να κάνουν το όνειρό τους πραγματικότητα.

Φτάσαμε στην παραλία. Ουάου! Τι παράδεισος είναι αυτός. Γαλαζοπράσινα πεντακάθαρα νερά. Λευκή άμμος, φοίνικες, ελάχιστοι τουρίστες και ένας Κουβανός ψαροντουφεκάς με τα χταπόδια του.

87

Η θερμοκρασία του νερού ήταν ίδια με την δική μας τέλη Αυγούστου (ίσως και παραπάνω). Πρώτη φορά μπάνιο στη ζωή μου 7 Δεκεμβρίου. Περίεργη αίσθηση.

«Το σύστημα υποκρίνεται ότι μας πληρώνει

και εμείς υποκρινόμαστε ότι δουλεύουμε»

Ακριβώς από πάνω είχε μια καντίνα. Κάτσαμε να πιούμε μια μπύρα και να πάρω δυο μπουκάλια νερό για το δρόμο. Σηκώθηκε ο Μανόλο να τα πάρει. Περίμενε γύρω στα 5 λεπτά. Ήταν καμιά δεκαριά υπάλληλοι, αλλά κανείς δεν τον εξυπηρετούσε. Πηγαινοέρχονταν, αλλά κανείς δεν πήγαινε στο ταμείο. Ήταν σχεδόν κωμική η σκηνή. Με τα πολλά πήρε τις μπύρες αλλά νερό «δεν έχει».

-Τι δεν έχει. Νάτα δεν τα βλέπεις;
-Του το είπα, αλλά λέει θα τα ανοίξει πιο μετά.

Τα νερά ήταν δίπλα στο ταμείο, στο ένα μέτρο, μέσα σε πλαστικό περιτύλιγμα. Έτσι έκανες και τα έβγαζες. Κι όμως δεν άπλωσε το χέρι του.

-Μα γιατί συμβαίνει όλο αυτό;
-Υπάρχει ένα ειρωνικό ρητό που το ξέρουν και το λένε –σε όποιον εμπιστεύονται βέβαια- όλοι οι Κουβανοί: «Το σύστημα υποκρίνεται ότι μας πληρώνει και εμείς υποκρινόμαστε ότι δουλεύουμε» («el sistema pretende que nos paga y nosotros pretendemos trabajar»). Σε βοηθάει καθόλου να καταλάβεις;
-Αν με βοηθάει λέει… καλύτερο και από ανάλυση κοινωνικού επιστήμονα!

Απολαύσαμε το τοπίο, είχαμε μετά από λίγο και επίσκεψη από μια καλλίγραμμη για τα γνωστά… (πού μας βρήκε στη μέση τού πουθενά;). Όταν πήγα στην τουαλέτα να πλυθώ, το χερούλι έλειπε. Το είχε μια υπάλληλος από την οποία έπρεπε να το ζητήσεις και αυτή με τη σειρά της να σου ζητήσει λεφτά. Με τσίμπησε και ένα κουνούπι στην πλάτη που το ένιωσα σαν να με τρυπάει βελόνα. Τέλος πάντων… καλά ήταν.      

Επιστροφή, πάλι με το ίδιο αυτοκίνητο, στο ξενοδοχείο. Τελευταίο ραντεβού με τον Μανόλο την επόμενη μέρα για να με βοηθήσει να βάλω σε μια τάξη τις μνήμες μου.

Ξεκουράστηκα λίγο και βγήκα για την στερνή νυχτερινή βόλτα στην πόλη.

Περπάτησα ώρα πολλή σε σκοτεινά σοκάκια και πλατείες. Δεν ένιωθα πια φόβο, όπως στην αρχή. Καθώς πέφτει το φως του ήλιου ξεχύνεται στους δρόμους της πόλης ένα σιωπηλό μελίσσι ανθρώπων. Κάθονται στα πεζούλια, οι περισσότεροι αμίλητοι, μέσα σε σχεδόν απόλυτο σκοτάδι. Σε κοιτούν που περνάς. Το νιώθεις. Αν τους κοιτάξεις κι εσύ θα σου μιλήσουν, θα σε πλησιάσουν. Κάτι θα σου προσφέρουν, κάτι θα σου ζητήσουν. Δεν θα σε πειράξουν. Το παραεμπόριο και ο αγοραίος έρωτας (γυναικείος και ανδρικός) είναι παντού, σε κάθε γωνιά. Αλλά ακόμα κι αν νομίζεις ότι είσαι κάπου μόνος, θα εμφανιστεί ξαφνικά μπροστά σου. Άλλωστε εσένα ψάχνει.


Επίλογος πριν από το τέλος

Κάθισα σε ένα καφέ μιας πλατείας. Μια μπάντα δίπλα έπαιζε το “Hasta Siempre Comandante”, το τραγούδι για τον Τσε. Αυτός “έφυγε” νωρίς, και πιο νωρίς παράτησε την εξουσία και πήρε τα βουνά για νέες επαναστάσεις. Με είκοσι νοματαίους πήγε στη Βολιβία να τα βάλει με τη CIA και έναν ολόκληρο στρατό. Εντελώς κουζουλός! Κι όμως, δεν μπορούμε να τον κρίνουμε με όρους τού σήμερα, κλέβουμε εκκλησία. Όπως και να ’χει καλοτύχισε να πεθάνει νέος όταν το άστρο του μεσουρανούσε λαμπερό. Μπορεί να έπεσε στην πλάνη (τωρινή κρίση), αλλά δεν ξέπεσε στη φθορά. Μάλλον θα τον αγαπούσαν οι θεοί («ὃν οἱ θεοὶ φιλοῦσιν ἀποθνῄσκει νέος»). Οι περισσότεροι Κουβανοί σέβονται το μύθο του. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Τα πραγματικά γεγονότα, που συνθέτουν την πορεία και την προσωπικότητά του χάνονται ανάμεσα σε έναν «ηρωικό θάνατο» και μια διάσημη φωτογραφία (του Αλμπέρτο Κόρντα).

88Ο Φιδέλ (έτσι είναι το σωστό, και όχι “Φιντέλ” που τον έγραφα μέχρι τώρα), είναι άλλη περίπτωση. Ξεκίνησε ως απελευθερωτής με υποσχέσεις «ελεύθερων εκλογών», έγινε μετριοπαθής κομμουνιστής και σιγά σιγά έπαψε να έχει αμφιβολίες και ερωτεύθηκε τις βεβαιότητες, δηλαδή έγινε «σκληρός δικτάτορας». Λέξεις του Τσόμσκι, που τα βιβλία του πωλούνται ελεύθερα στην Κούβα καθώς μέμφεται την στάση των ΗΠΑ και αναγνωρίζει αρκετά θετικά στο καθεστώς. «Μετάβαση στο σοσιαλισμό; Δεν μπορούμε καν να μιλάμε για κάτι τέτοιο. Οι συνθήκες το κατέστησαν αδύνατο και δεν γνωρίζουμε εάν υπήρχε τέτοια πρόθεση». Κι αυτές δικές του είναι. Άρα;

Στο Μουσείο της Επανάστασης, διαβάζοντας ένας σύνθημα μού λύθηκαν πολλές απορίες: «Η Επανάσταση έβαλε τέλος στην αποικιοκρατία και νεοαποικιοκρατία 450 ετών». Το καθεστώς λοιπόν δεν περιορίζεται στον θρίαμβο της ανατροπής Μπατίστα, αλλά απονέμει στον εαυτό του έναν εθνικό ρόλο υψηλής σπουδαιότητας: «Διώξαμε τους δυνάστες Ισπανούς και Αμερικάνους, είμαστε η συνέχεια του Χοσέ Μαρτί». Όσο κι αν μπορεί να σοκάρει αυτό, ο Μαρτί (εθνικός ήρωας της Κούβας –κάθε πλατεία κι ένα άγαλμά του) είναι γι’ αυτούς ο δικός μας Ρήγας, και ο Φιδέλ ο Κολοκοτρώνης που μας απελευθέρωσε από τέσσερις αιώνες δουλείας. Με αυτό το αφήγημα μεγάλωσαν οι Κουβανοί από το 1959 και μετά. Στους τόπους δουλειάς, στα σχολεία, στα πανεπιστήμια.

Βέβαια οι δικοί μας επαναστάτες αφού έκαναν τη “δουλειά” τους με τα όπλα, στη συνέχεια παρέδωσαν την ισχύ αυτών στους πολιτικούς. Ο Κάστρο τα κράτησε. Εδώ το πράγμα μπερδεύτηκε. Η επανάσταση δεν κατάφερε να εκτονωθεί, απέκτησε στατικά χαρακτηριστικά, έπαψε να επικοινωνεί με τη ροή της ιστορίας. Ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι μέχρι την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης είχε έναν κάποιο λόγο ύπαρξης, στη συνέχεια δύσκολα κάποιος θα βρει το λόγο να λειτουργεί ως «απόλυτη αλήθεια». Η ρομαντική, αλλά απόλυτα αλτρουιστική, θέση του Τσε «ό,τι τρώω εγώ θα τρώνε και οι εργάτες» φαντάζει σκληρή και απάνθρωπη ειρωνεία στην Κούβα των 25 ευρώ μισθό. Ακριβώς γιατί το επόμενο ερώτημα είναι αμείλικτο: ζουν με 25 ευρώ και δελτίο τροφίμων οι χιλιάδες αξιωματούχοι του κρατικού και του κομματικού μηχανισμού;

Τα εντελώς φθαρμένα και εγκαταλελειμμένα κτίρια κρύβουν, θαρρώ, μια ενδιαφέρουσα αλήθεια. Ο Κάστρο στα πρώτα δυο χρόνια της Επανάστασης προχώρησε σε ένα τολμηρό ανθρωπιστικό πείραμα: έδωσε σε όλους σπίτια. Κανείς στο δρόμο, κανείς στο ενοίκιο. Ήταν μεγάλο δώρο! Ήταν όμως και κατάρα. Δεν αντιλήφθηκε πως οι τοίχοι και τα κεραμίδια είναι ζωντανοί οργανισμοί. Για να παραμείνουν ως είχαν στην αρχή θέλουν συντήρηση, δηλαδή χρήματα. Με μερικά πέσος το μήνα και δελτίο τροφίμων δεν αλλάζεις στέγη και παράθυρα, ούτε βάφεις τοίχους. 

Και τότε γιατί δεν εξεγείρονται οι Κουβανοί και αφήνουν μόνο τις «Κυρίες στα Λευκά” (μητέρες, σύζυγοι και συγγενείς πολιτικών κρατουμένων) να διαδηλώνουν κάθε τρεις και λίγο στην Αβάνα; Πρώτον, γιατί το παραμύθι είναι ωραίο, έχει όμορφες λέξεις και χρόνια τώρα υπόσχεται καλό τέλος –σχεδόν σε κοιμίζει. Δεύτερον, γιατί οι Κουβανοί δεν έχουν δημοκρατική παιδεία (αλήθεια πότε ψήφισαν για τελευταία φορά σε ελεύθερες εκλογές;). Τρίτον, γιατί τον Κάστρο δεν τον μισούν, απλά δεν τον θέλουν. Το μίσος είναι κινητήριος μοχλός της ιστορίας. Η δυσαρέσκεια, άντε και η αντιπάθεια, δεν φτάνουν. Και βέβαια, κάνουν υπομονή «πού θα πάει γέρασε, θα πεθάνει (και πέθανε), άρα κάτι μπορεί να αλλάξει». Και αλλάζει. Άνθρωποι που πηγαινοέρχονται στην Κούβα το βεβαιώνουν. Αργά, αλλά αλλάζει.

Κάπου λέει ο Φρόιντ ότι η σύγκριση με αυτόν που βρίσκεται σε καλύτερη θέση είναι πηγή δυστυχίας γι’ αυτόν που βρίσκεται σε χειρότερη. Δηλαδή η άγνοια σώζει. Αν μπορούσε το καθεστώς να κλείσει όλες τις διόδους επικοινωνίας με τον δυτικό τρόπο ζωής θα μπορούσε κάπως να κάνει πιο ανεκτό το βάρος της ανέχειας του Κουβανού, καθώς θα ζούσε στην πλάνη του «όλοι έτσι ζουν». Όμως δεν μπορεί πια. Ο τουρισμός, το ιντερνέτ (όλοι οι νέοι μπαίνουν μέσα από τα ελάχιστα wifi hotspots), τα βίντεο των συγγενών στο εξωτερικό, η κλεφτή ματιά στην δορυφορική στα τουριστικά σημεία κ.α., αναγκαία τους προσφέρει την οδυνηρή σύγκριση, που λέει ο Φρόιντ. Τα νέα μαθαίνονται γρήγορα. Ο μέσος Γάλλος- Ισπανός- Έλληνας, έχει αυτοκίνητο και πάει 15 μέρες διακοπές το χρόνο. Είναι βαρύ το τίμημα της γνώσης. Γι’ αυτό οι περισσότεροι που ρωτάς σου λένε πως «παλιά ήταν καλύτερα». Αυτό όμως δεν επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία καθώς δεν υπάρχουν θεαματικές διαφορές στη ζωή του μέσου Κουβανού, π.χ. από 1980 όταν ο Κάστρο άνοιξε τα σύνορα και μέσα σε πέντε μήνες έφυγαν 125.000 άνθρωποι (γνωστό ως “Mariel boatlift”). Και η “έξοδος” συνεχίζεται αμείωτη. Όσο γι’ αυτούς που μένουν πίσω, κάτι φαίνεται πως… οργανώνουν. Η “αντεπανάσταση” είναι στα σκαριά. Οι πρώτες εστίες “φωτιάς” που θα αναγκάσουν σε υποχώρηση το “σύστημα” είναι ορατές. Να μια εστία.

89

Αυτό το μαγαζάκι-τρύπα με μπιχλιμπίδια είναι η πρώτη δειλή έκφραση ελευθερίας του Κουβανού. Βέβαια είναι αλήθεια ότι το καθεστώς τού την παραχώρησε τα τελευταία χρόνια πιστεύοντας ότι αυτό δεν είναι καπιταλισμός. Νομίζω ότι σφάλει. Η απόσταση που χωρίζει αυτή την “τρύπα” από την πρώτη ιδιωτική βιοτεχνία τουριστικών ειδών είναι μικρή. Όπως και αυτή από το πρώτο ιδιωτικό παντοπωλείο (βλ. σούπερ μάρκετ).

90

Με αυτές τις σκέψεις πέρασε η ώρα στην πλατεία. Πλήρωσα τον καφέ, δεν περίμενα απόδειξη, και έφυγα.


7η ημΕρα. ΤΕλος

Αργά το μεσημέρι πιάσαμε μια γωνιά με τον Μανόλο στην καφετέρια του ξενοδοχείου και εκεί κάναμε μια μεγάλη κουβέντα, κάτι σαν απολογισμό του ταξιδιού μου. Είναι πολύτιμη η ματιά του θεατή. Λύσαμε και την παρεξήγηση στη συνάντηση με τον Σεργκέι. Του ζήτησα συγγνώμη, ακαριαία το ίδιο έκανε κι εκείνος. Του χρωστάω πολλά. Χωρίς αυτόν δεν θα υπήρχε όλο αυτό που διαβάσατε και είδατε. Θα υπήρχε κάτι άλλο, καλύτερο ή χειρότερο, όχι αυτό.

Ήταν αργά το απόγευμα, είχε αρχίσει να νυχτώνει. Μπήκαμε στο ταξί για το αεροδρόμιο. Πριν, σήκωσα τα μάτια να χαιρετίσω την πρώτη μου εικόνα. Ήταν εκεί, όπως άλλωστε και κάθε μέρα. Η κυρία με το λευκό μαντήλι και την κόκκινη μπλούζα.

91

Στο δρόμο ρώτησα τον Χόρχε τι θέλει να πω στους Έλληνες για την Κούβα. Μου είπε: «να τους πεις ότι η ζωή γι’ αυτούς όταν θα έρθουν εδώ ως επισκέπτες θα είναι καλή. Για μας είναι χάλια».

Πέρασα τον έλεγχο αποσκευών. Μου κράτησαν τον αναπτήρα, έναν πλαστικό ρόνσον. «Not permitted» λέει. Ειδικός κανονισμός των αεροδρομίων τους. Τέλος πάντων, δεν χάθηκε ο κόσμος. Χάθηκε όμως όταν στο βάθος της αίθουσας είχε δωμάτιο για καπνιστές. Αυτός ήταν μεγάλος γρίφος, ίσως ο μεγαλύτερος του ταξιδιού: «Πώς ανάβεις τσιγάρο χωρίς αναπτήρα;». Αυτό ρώτησα και τον ευγενέστατο Κουβανό υπεύθυνο. «Όλοι αυτό ρωτάτε, δεν υπάρχει απάντηση» και έβαλε τα γέλια. «Ε τότε τι το θέλετε το καπνιστήριο;» Μέχρι να φύγω κάθε φορά που με έβλεπε έβαζε τα γέλια.

92

Φτάνουν επτά μέρες για να γνωρίσεις την Κούβα; Όχι βέβαια. Ούτε 7 ούτε 77. Μακριά λοιπόν από μένα η ταμπέλα του “κουβανολόγου” με την οποία επιστρέφουν οι περισσότεροι. Ήταν μια εμπειρία-έρευνα-οδοιπορικό (πείτε το όπως θέλετε) πρώτα για να απαντήσω σε λίγα δικά μου βασικά ερωτήματα. Και ιδού οι απαντήσεις:

  • Η Επανάσταση του ’59 είναι ιστορικά δικαιωμένη στο πλαίσιο της εποχής. Με απλά λόγια: καλώς έγινε.
  • Το σύστημα δεν δουλεύει. Πιο απλά: δεν παράγεται πλούτος.
  • Το κράτος διακηρύττει ότι δίνει το βασικό πλαίσιο (δουλειά-τροφή-υγεία-παιδεία) για να ζει ο πολίτης καλά. Το «καλά» είναι συζητήσιμο, αλλά ακόμα κι έτσι δεν υπάρχει ο “αναπτήρας” (ελευθερία, πολιτική και οικονομική).
  • Το καθεστώς είναι δικτατορία (χωρίς αστερίσκους).

Άρα; Όχι, εδώ δεν γελάμε.

Υποσχέθηκα στον εαυτό μου να ξανάρθω. Όταν ο Σεργκέι δεν θα φοβάται να δείξει το πρόσωπό του.

Τα καλύτερα αρχαία Ελληνικά ανέκδοτα!

Τα αρχαία Ελληνικά ανέκδοτα είναι πνευματώδη και διδακτικά. Μας χαρίζουν το γέλιο αλλά εκφράζουν και το αρχαίο Ελληνικό πνεύμα στην πιο χαριτωμένη μορφή του.

Διαβάστε μερικά:

Είπε κάποιος στον Αρίστιππο ότι η Λαΐδα δεν τον αγαπά, αλλά προσποιείται ότι τον αγαπά. Ο Αρίστιππος απάντησε:
«Ούτε το κρασί ή το ψάρι με αγαπούν, εγώ όμως τα απολαμβάνω».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Ένας άντρας είπε στην ερωτομανή γυναίκα του:
«Τι θέλεις να κάνουμε, να φάμε ή να κάνουμε έρωτα».
Εκείνη του είπε:
«Ό,τι θέλεις, ψωμί πάντως δεν έχουμε».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Είπε κάποιος στον Διογένη:
«Οι συμπολίτες σου σε καταδίκασαν σε εξορία».
Και ο φιλόσοφος απάντησε:
«Κι εγώ τους καταδίκασα να μένουν στον τόπο τους».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Ο Διδύμων, οφθαλμίατρος της εποχής εξετάζει το μάτι μιάς κοπέλας. Ο Διογένης τον βλέπει. Ξέρει ο Διογένης ότι ο Διδύμων είναι τύπος ερωτίλος, κοινώς γυναικάς. Και του λέγει «Πρόσεξε Διδύμωνα, μήπως εξετάζοντας τον οφθαλμό, φθείρεις την κόρην».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Επαινούσαν μερικοί μπροστά στον Άγη τους Ηλείους, γιατί ήταν πολύ δίκαιοι κριτές στους Ολυμπιακούς αγώνες. Ο Άγης ρώτησε με απορία:
– Και είναι τόσο σπουδαίο το ότι οι Ηλείοι μια φορά στα τέσσερα χρόνια γίνονται δίκαιοι;
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Ένας πατέρας ζήτησε από τον Αρίστιππο να διδάξει τον γιο του. Ο φιλόσοφος ζήτησε αμοιβή 500 δραχμές. Ο πατέρας θεώρησε υπερβολικό το ποσό.
-«Με τόσα χρήματα», είπε, «θα μπορούσα να αγοράσω ένα ζώο».
-«Αγόρασε», είπε ο Αρίστιππος, «κι έτσι θα έχεις δύο».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Ο Διογένης ζητούσε ελεημοσύνη από ένα άγαλμα. Όταν τον ρώτησαν γιατί κάνει κάτι τέτοιο , απάντησε:
– Εξασκούμαι στο να μην απογοητεύομαι από την αναισθησία των ανθρώπων.
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Παρακινούσαν τον Φίλιππο τον Μακεδόνα να εξορίσει κάποιον που τον κακολογούσε. Ο Φίλιππος απάντησε:
– Δεν είστε καλά!! Θέλετε να τον στείλω να με κατηγορεί και σ” άλλα μέρη;
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Ένας φαλακρός έβριζε τον Διογένη. Ο φιλόσοφος γύρισε και του είπε:
«Δεν σου ανταποδίδω τις βρισιές, αλλά θα ήθελα να πω ένα «μπράβο» στις τρίχες σου, γιατί απαλλάχτηκαν από ένα κακορίζικο κεφάλι».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Ρώτησε κάποιος τον Αντισθένη , τι είδους γυναίκα θα ήταν κατάλληλη για γάμο. Ο φιλόσοφος του είπε:
«Το πράγμα είναι δύσκολο. Αν παντρευτείς ωραία, θα την έχεις με άλλους κοινή, αν άσχημη, θα είναι σαν να σου επέβαλαν ποινή».
~~~~~~~~~~~@~~~~~~~~~~~~

Πληροφορήθηκε ο Αριστοτέλης από κάποιον ότι μερικοί τον έβριζαν. Ο φιλόσοφος απάντησε: «Καθόλου δεν με νοιάζει. Όταν είμαι απών, δέχομαι ακόμα και να με μαστιγώνουν».

Επτά ελληνικές πόλεις στις 10 παλαιότερες της Ευρώπης

Στέκουν αγέρωχα μέσα στους αιώνες και βλέπουν τους ανθρώπους τους να προχωρούν και να εξελίσσονται. Οι παλαιότερες πόλεις της Ευρώπης, παρά τις αλλαγές, κατοικούνται αδιάλειπτα χιλιάδες χρόνια τώρα και συνδυάζουν την Ιστορία με το σήμερα.

Η Telegraph παρουσιάζει τις παλαιότερες πόλεις της Γηραιάς ηπείρου, με την Ελλάδα να κατέχει μέσα στην 10άδα τις 7 θέσεις.

Αργος

Ως χωριό κατοικήθηκε πριν τουλάχιστον 7.000 χρόνια και ήταν το επίκεντρο της μυκηναϊκής περιόδου, αν και ήταν πιο σημαντική πόλη, όταν την εξουσία κατείχε ο τύραννος Φείδωνας, τον 7ο αι. π.Χ.

Κατά την ελληνική μυθολογία το όνομα της το πήρε από τον γιο του Δία και της Νιόβης, με τον Ομηρο στην Ιλιάδα να κάνει λόγο για ένα φημισμένο κέντρο εκτροφής αλόγων.

Αθήνα

Κατοικήθηκε τουλάχιστον από το 5.000 π.Χ, με τους ελληνικούς μύθους να αναφέρουν πως πήρε το όνομά της από Αθηνά, η οποία φύτεψε έναν σπόρο ελιάς σε «μάχη» με τον Ποσειδώνα. Με το δέντρο που άνθισε να θεωρείται πιο ιερό από το νερό που απελευθέρωσε ο Ποσειδώνας, χτυπώντας βράχο με την τρίαινά του, η θεά της σοφίας έγινε η προστάτιδα της πόλης.

Γενέτειρα της Δημοκρατίας, η Αθήνα αν και έχει δεχθεί εισβολείς, δεν έχει λεηλατηθεί. Ο Σωκράτης, ο Ιπποκράτης, ο Σοφοκλής, ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας έχουν ζήσει και δημιουργήσει σε αυτή.

Σήμερα, οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν την Ακρόπολη, την Πλάκα και να αγναντέψουν από τον Λυκαβηττό, μακρυά από οικονομικές σκοτούρες.

Φιλιππούπολη, Βουλγαρία

Ιστορία βρίσκεται 6.000 χρόνια πριν, όταν και η πόλη κυριαρχείται από Θράκες, Μακεδόνες και έπειτα Ρωμαίους, οι οποίοι έχτισαν ένα σημαντικό αστικό κέντρο. Τα ερείπια από αυτή την περίοδο βρίσκονται στην πόλη μέχρι σήμερα: το αρχαίο θέατρο της Φιλιππούπολης στο κέντρο της πόλης, χτίστηκε για να φιλοξενεί 30.000 θεατές.

Χανιά

Τα ερείπια της πόλης πιστεύεται πως χρονολογούνται από τη Νεολιθική περίοδο. Ο Ομηρος ανέφερε πως η πόλη ήταν από τις πιο σημαντικές της εποχής, με τις τοιχογραφίες, την κεραμική αλλά και τα νομίσματα να έχουν ανακαλυφθεί εκεί.

Οι Σαρακήνοι κατέστρεψαν την Κερυνεία το 828 π.Χ και οι Ενετοί, αργότερα, έχτισαν τα σύγχρονα Χανιά.

Η πόλη είναι αναμφισβήτητα μία από τις πιο ελκυστικές πόλεις, με παραλίες, μουσεία, σκάφη και ταβέρνες να δημιουργούν μια όμορφη ατμόσφαιρα.

Πάτρα

Οι ανασκαφές δείχνουν ότι η περιοχή έχει κατοικηθεί από την πρωτοελλαδική περίοδο στα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ.. Μετά από σεισμό τον 6ο αιώνα, ένα κάστρο χτίστηκε από τη μία πλευρά του Παναχαϊκού όρους, με την πόλη να χωρίζεται σε άνω και κάτω συνοικίες.

Τρίκαλα

Η αρχαία πόλη της Τρίκκας, που ιδρύθηκε την 3η χιλιετία π.Χ, βρίσκεται κάτω από το σύγχρονο αστικό κέντρο, που πήρε το όνομά του από τη νύμφη Τρίκκη, κόρη του Πηνειού.

Η τοποθεσία δίπλα στο ποτάμι έφερε ευημερία, παρά το γεγονός πως η πόλη βρέθηκε υπό Πέρσες και Ρωμαίους.

Το Ασκληπιείο και το Κουρσούμ τζαμί αποτελούν πόλο έλξης για τους τουρίστες.

Θήβα

Κατοικήθηκε περίπου 5.000 χρόνια πριν, με την ελληνική μυθολογία να σημειώνει πως είναι η γενέτειρα του Ηρακλή, αλλά και της Σφίγγας πρν λυθεί το αίνιγμά της.

Σήμερα, η Θήβα δεν είναι τόσο γνωστή στους τουρίστες, με τον αριθμό των επισκεπτών να είναι σχετικά χαμηλός.

Κουτάισι, Γεωργία

Ηταν η πρωτεύουσα του βασιλείου της Κολχίδας, ήδη από την 2η χιλιετία π.Χ.. Η πόλη υπήρξε κέντρο πολλαπλών συγκρούσεων μεταξύ Γεωργιανών βασιλέων, Ρώσων και Οθωμανών αρχόντων. Αποτέλεσε βιομηχανικό κέντρο, όταν η Γεωργία ήταν μέρος της Σοβιετικής Ενωσης.

Το κρατικό Ιστορικό Μουσείο της περιλαμβάνει 16.000 έργα Τέχνης, που σχετίζονται με την γεωργιανή ιστορία και πολιτισμό.

Λάρνακα

Η πόλη στέκεται στη θέση του Κιτίου, του αρχαίου ελληνικού βασιλείου της Κύπρου, που κατοικήθηκε από Αχαιούς, Φοίνικες αλλά και Πέρσες.

Το λιμάνι της πόλης είναι ιδιαίτερα σημαντικό, λόγω της στρατηγικής του θέσης. Μάλιστα, η Λάρνακα είναι γνωστή ως γενέτειρα του Ζήνωνα, ιδρυτή της στωικής φιλοσοφίας.

Σήμερα, φημίζεται ως ένας οικονομικός καλοκαιρινός προορισμός, με αξιοθέατα όπως το τέμενος Χαλά Σουλτάν Τεκέ και την λίμνη που προσελκύει φλαμίνγκο.

Χαλκίδα

Ο Ομηρος αναφέρεται στην Ιλιάδα στην Χαλκίδα, περίπου το 762 π.Χ, κάτι που σημαίνει πως η πόλη είναι τουλάχιστον 2.800 χρόνια παλιά. Γραφές λένε πως η πόλη ιδρύθηκε πριν από τον Τρωικό Πόλεμο, μεταξύ του 12ου και 13ου αιώνα π.Χ., από τους Ιωνες.

Ο κύριος οικισμός βρίσκεται σε ένα στενό κανάλι νερού, που χωρίζει την Εύβοια από την ηπειρωτική Ελλάδα.

Στην πόλη δεν έχει απομείνει τίποτα μέσα στο πέρασμα των χρόνων και πλέον είναι γνωστή ως προορισμός διακοπών.