Στα άδυτα του Παναγίου Τάφου – Βυζαντινό Μουσείο

Η Αντωνία Μοροπούλου, επιστημονικά υπεύθυνη για την αποκατάσταση του ιερού Κουβουκλίου, μιλά για τη μοναδική εμπειρία που έζησε κατά την διαδικασία της αναστήλωσης του Παναγίου Τάφου.

Οι ψηφιακές εικόνες και τα βίντεο σε ταξιδεύουν κυριολεκτικά στην Ιερουσαλήμ και στα άδυτα του Πανάγιου Τάφου, είναι μια συναρπαστική εμπειρία, ακόμα και αν δεν σε ενδιαφέρει η θεολογική πλευρά αυτών που θα δεις.

Οι ψηφιακές εικόνες και τα βίντεο σε ταξιδεύουν κυριολεκτικά στην Ιερουσαλήμ και στα άδυτα του Πανάγιου Τάφου, είναι μια συναρπαστική εμπειρία, ακόμα και αν δεν σε ενδιαφέρει η θεολογική πλευρά αυτών που θα δεις. Στη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». Φωτο: Νίκος Βαβδινούδης Στη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Η έκθεση «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο είναι μια ξεχωριστή έκθεση. Με πρωτοποριακά τρισδιάστατα (και «τετραδιάστατα») βίντεο και κατασκευές παρουσιάζει το έργο συντήρησης και αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου στο Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα, ένα έργο που ολοκλήρωσε με επιτυχία η ομάδα έμπειρων επιστημόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου μέσα στους εννιά μήνες που είχε στη διάθεσή της.

Οι ψηφιακές εικόνες και τα βίντεο σε ταξιδεύουν κυριολεκτικά στην Ιερουσαλήμ και στα άδυτα του Πανάγιου Τάφου, είναι μια συναρπαστική εμπειρία, ακόμα και αν δεν σε ενδιαφέρει η θεολογική πλευρά αυτών που θα δεις.

Οι επιγραφές και οι τοιχογραφίες με τις μυροφόρες που για πρώτη φορά μπορεί να δει κανείς μετά από αιώνες που ήταν κρυμμένες πίσω από την μαυρίλα του καπνού και ο εντυπωσιακά λιτή εικονογράφηση του θόλου (με τον ήλιο, το φεγγάρι και ένα ουράνιο τόξο) αποκαλύπτονται στο τέλος της περιήγησης, σε μια έκθεση που αποτελείται από δύο μέρη:  Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η έκθεση του National Geographic Society (NG), όπως έχει διατεθεί στο ΕΜΠ από τον επιμελητή της Έκθεσης και Αρχαιολόγο του National Geographic Society κ. Fredrik Hiebert και την διευθύντρια του μουσείου του National Geographic κα. Kathryn Keane. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται το υλικό που συνέλεξε η Διεπιστημονική Ομάδα του ΕΜΠ κατά τη διάρκεια αναστήλωσης και του ανοίγματος του Πανάγιου Τάφου. Η Διεπιστημονική Ομάδα απαρτίζεται από τους Ομ. Καθ. Εμμ. Κορρέ, Καθ. Α. Γεωργόπουλο, Καθ. K. Σπυράκο και Επικ. Καθ. Χ. Μουζάκη, με επιστημονικά υπεύθυνη την καθ. Α. Μοροπούλου.

«Αυτός ο τάφος μιλάει από μόνος του. Είναι συγκλονιστικό μνημείο. Ήξερα τις θρησκευτικές ρήσεις ότι είναι ο ζωοδόχος τάφος του Χριστού, αλλά όταν τον έζησα, με την ενέργεια που αναδίδει, ιδιαίτερα όταν τον ανοίξαμε, ήταν συγκλονιστικός. Αυτό είναι αδιάψευστος μάρτυρας και δεν ήμουν μόνη μου, το ξέρουν όλοι όσοι ήταν εκεί. Υπήρξαν άνθρωποι που βγήκαν έξω κλαίγοντας». Η κυρία Αντωνία Μοροπούλου, Καθηγήτρια στη Σχολή Χημικών Μηχανικών Ε.Μ.Π. στον τομέα Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών ήταν επιστημονικά υπεύθυνη για την αποκατάσταση του ιερού Κουβουκλίου μας ξενάγησε στην έκθεση και μας μίλησε για την μοναδική εμπειρία που έζησε κατά την διαδικασία αναστήλωσης και συντήρησης του Πανάγιου Τάφου, από κάθε άποψη.

«Αυτή η έκθεση λειτουργεί σε όλες τις διαστάσεις, δίνει στον τρισδιάστατο χώρο με την προηγμένη τεχνολογία την αίσθηση ότι είσαι μέσα, δίνει την αίσθηση ότι ταξιδεύεις στον χρόνο αλλά δίνει και τις μεγάλες διαστάσεις της τεχνολογίας του έργου και των αξιών αυτού του μνημείου, της ανάστασης, της προσκύνησης από όλους, ανεξαρτήτως πεποιθήσεων. Αυτό το αισθάνεσαι όπως το αισθανόμασταν και στην Ιερουσαλήμ, και παρόλο που στο Βερολίνο πριν από δύο μήνες, σε μία μεγάλη ευρωπαϊκή συνάντηση για τις προηγμένες ψηφιακές τεχνολογίες και τα διαδραστικά μουσεία, υπήρχε ένας έντονος σκεπτικισμός κατά πόσο δημιουργούν συναισθήματα οι τεχνολογικές αναπαραστάσεις, μπορώ να πω από την εμπειρία και των εγκαινίων αλλά και των ανθρώπων που είδαν την έκθεση μέχρι τώρα, ότι αυτή η έκθεση γεννάει συναισθήματα».

«Είναι ένα πολύ μεγάλο ταξίδι στο χρόνο, στο χώρο και στο έργο που έγινε. Είδαμε πράγματα που δεν είχε δει κανείς ζωντανός, ο Πανάγιος Τάφος είχε να ανοιχτεί τουλάχιστον πέντε αιώνες, και είμαστε οι πρώτοι που χρησιμοποιήσαμε τις νέες τεχνολογίες, υψηλές μετρητικές τεχνολογίες, για να μπορέσουμε να διαγνώσουμε την ιστορία του και τη μορφολογία του».

Το έργο παραδόθηκε στις 22 Μαρτίου του 2017, με την τελετή της ολοκλήρωσης. «Ήταν μία πραγματική στιγμή, δεν ήταν συμβολική, το παραδώσαμε το έργο».

Η κυρία Αντωνία Μοροπούλου, Καθηγήτρια στη Σχολή Χημικών Μηχανικών Ε.Μ.Π. στον τομέα Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών ήταν επιστημονικά υπεύθυνη για την αποκατάσταση του ιερού Κουβουκλίου. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LIFOΗ κυρία Αντωνία Μοροπούλου, Καθηγήτρια στη Σχολή Χημικών Μηχανικών Ε.Μ.Π. στον τομέα Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών ήταν επιστημονικά υπεύθυνη για την αποκατάσταση του ιερού Κουβουκλίου.

-Ήταν δική σας πρόταση ή σας ανατέθηκε;

Αυτό το έργο ήταν πρωτοβουλία και πρόσκληση από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, από τον Θεόφιλο τον τρίτο σε μένα και στην διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Ήταν μία πολύ μεγάλη πρόκληση, από κάθε άποψη.  Τεχνική πρόκληση, γιατί υπήρχαν συσσωρευμένα πάρα πολλά προβλήματα, πολιτική πρόκληση γιατί έπρεπε να μπορούμε να είμαστε αποτελεσματικοί στην ανοιχτή πόλη της Ιερουσαλήμ με δύο λαούς, δύο κράτη και τρεις θρησκείες, πολιτιστική πρόκληση γιατί οι τρεις χριστιανικές κοινότητες συνυπήρχαν μέσα σε εκατομμύρια προσκυνητών Ιουδαίων, Χριστιανών, Μουσουλμάνων, πιστών και απίστων, γιατί τον τάφο του Χριστού τον προσκυνούν ανεξαρτήτως θρησκείας και πεποιθήσεως, όλος ο κόσμος.

Και, βέβαια, υπήρχε και η μεγάλη πίεση να κάνουμε το έργο ενώ επροσκυνήτο ο Πανάγιος Τάφος, που σημαίνει ότι τα έργα γίνονταν μόνο τη νύχτα, κι ενώ γίνονταν οι λειτουργίες από όλες τις κοινότητες. Και μέσα και έξω.

Η προσκύνηση σταμάτησε μόνο 60 ώρες, τις 60 ώρες που ανοίξαμε τον Πανάγιο Τάφο. Και ταυτόχρονα έπρεπε να έχουμε επιστημονική υποστήριξη, έπρεπε ταυτόχρονα ό,τι βρίσκεις να το τεκμηριώνεις για να μείνει, να ερευνάς και να αποτιμάς αυτά που κάνεις, για να δεις πώς να συνεχίσεις.

Η υγρασία που βρήκαμε να ανέρχεται συνεχώς ήταν ένα καινούργιο πρόβλημα και δεν μας είχαν επιτρέψει πριν να επισκεφτούμε τον υπόγειο χώρο, παρόλο που το ζητήσαμε. Εκτός από δομικά ακέραιο το ιερό κουβούκλιο παραδώσαμε και τη μελέτη που θα διασφαλίσει την αειφορία του έργου.

-Η δικιά σας σχέση με τον Θεό ποια είναι;

Όπως κάθε Έλληνας έχω πολύ βαθιά μέσα μου τις παραδόσεις. Η ανάσταση είναι ένα πολύ μεγάλο μήνυμα για όλους μας. Η άνοιξη, η ανάσταση, αλλά και η κοινωνική εκγρήγορση στην οποία πιστεύω και η συμμετοχή για την οποία έχω αγωνιστεί, για μένα δεν έρχεται σε καμία αντιπαράθεση με όλα αυτά, με την πίστη. Δηλαδή, όταν βγήκα από το ΕΑΤ ΕΣΑ το 1974, μετά το Πολυτεχνείο, πήγα στην ανάσταση, παρόλο που ήταν εκεί ο στρατιωτικός διοικητής.

Αυτά είναι βαθιά συναισθήματα, παραδόσεις και αξίες μέσα μας που δεν μπορείς να τις παραβλέπεις. Και πρέπει να πω ότι μπροστά στον Πανάγιο Τάφο αποκαλύπτεσαι, είσαι ενώπιος ενωπίω, και την συγκλονιστική στιγμή που τον ανοίξαμε και το National Geographic μάζεψε νοερά μπροστά στον Πανάγιο Τάφο δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους, σε real time, και το αισθανόμασταν αυτό και το ακούγαμε, ακόμη και εκείνη τη στιγμή που ήταν όλη η ανθρωπότητα μπροστά στον πανάγιο τάφο, είχαμε αδιατάραχτα την αίσθηση της αποκάλυψης, της προσωπικής αποκάλυψης μπροστά σε αυτό το μοναδικό μνημείο.

Αυτός ο τάφος έχει μια ενέργειά που τη νιώθεις, είναι ζωντανός. Την ένιωσα μπαίνοντας στον χώρο και την δήλωσα σε όλα τα μέσα τότε, δεν είναι μυστικό. Και η έκθεση δίνει μια ευκαιρία να ανακαλύψει κανείς τα μυστήρια του Παναγίου Τάφου που δεν τα ξέραμε αλλά τα αποκαλύψαμε, αλλά να ανακαλύψει και όλη αυτή τη γοητεία την οποία ασκεί, και που είναι πάνω απ’ όλα θεωρώ.

-Το National Geographic πώς ασχολήθηκε;

Ενδιαφέρθηκε μόνο του, ήρθαν στην Ιερουσαλήμ και τους προτείναμε να έχουν αποκλειστικότητα στο άνοιγμα του Παναγίου Τάφου, γιατί ήταν κάτι που δεν μπορούσε να συμβεί με όλα τα μέσα σε τόσο μεγάλη κλίμακα, και πραγματικά ήταν στο ύψος των περιστάσεων.   Δηλαδή, τα δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι σε πραγματικό χρόνο που προσήλθαν στον Πανάγιο Τάφο, σήμαιναν πάρα πολλά για το έργο, γιατί με αυτή τη συμμετοχή της κοινωνίας διασφαλίστηκε και η ολοκλήρωση του έργου.

– Είναι ιστορικά τεκμηριωμένο είναι ότι αυτός είναι ο τάφος του Χριστού;

Σύμφωνα με τα αρχαία κείμενα τόσο ο Γολγοθάς, όσο και ο Τάφος του Ιωσήφ από την Αριμαθαία, όπου είχε ταφεί ο Χριστός, ήταν ακριβώς έξω από τα τείχη της Ιερουσαλήμ. Όταν αργότερα τα τείχη της πόλεως επεκτάθηκαν, τα σημεία αυτά βρέθηκαν εντός των τειχών, όπου και ανεγέρθη ο Ναός της Αναστάσεως.   Απ’ την άλλη μεριά, υπάρχουν ιστορικές περιγραφές δημοσιευμένων αρχαιολογικών αναπαραστάσεων που δείχνουν ότι ο τάφος ήταν ένα κομμάτι ενός συνόλου λαξευμένων τάφων.

Εμείς αυτούς τους βρήκαμε και τους τεκμηριώσαμε γεωμετρικά και τεχνολογικά κάτω από τον υπόγειο χώρο της Ροτούντας και τους συγκρίναμε με τις ανασκαφές του Κόρμπο. Αυτά είναι δεδομένα που έχουμε δώσει στην εφορία αρχαιοτήτων του Ισραήλ και στη διεθνή αρχαιολογική κοινότητα.   Όσο ήμασταν εκεί έγιναν δύο διεθνή συνέδρια στην Ιερουσαλήμ και παρουσιάσαμε όσα βρήκαμε, τα παρουσιάσαμε και στην αρχαιολογική σχολή της Οξφόρδης, και βέβαια μπορεί να τα μελετήσει και να σχολιάσει οποιοσδήποτε. Ο τάφος έκλεισε, το έργο παραδόθηκε, αλλά η έρευνα συνεχίζεται και αυτή τη στιγμή είναι μία έρευνα που διατέμνει όλες τις επιστήμες, όχι μόνο τις τεχνικές επιστήμες.

Αυτή η έκθεση λειτουργεί σε όλες τις διαστάσεις, δίνει στον τρισδιάστατο χώρο με την προηγμένη τεχνολογία την αίσθηση ότι είσαι μέσα, δίνει την αίσθηση ότι ταξιδεύεις στον χρόνο αλλά δίνει και τις μεγάλες διαστάσεις της τεχνολογίας του έργου και των αξιών αυτού του μνημείου, της ανάστασης, της προσκύνησης από όλους, ανεξαρτήτως πεποιθήσεων.

«Αυτή η έκθεση λειτουργεί σε όλες τις διαστάσεις, δίνει στον τρισδιάστατο χώρο με την προηγμένη τεχνολογία την αίσθηση ότι είσαι μέσα, δίνει την αίσθηση ότι ταξιδεύεις στον χρόνο αλλά δίνει και τις μεγάλες διαστάσεις της τεχνολογίας του έργου και των αξιών αυτού του μνημείου, της ανάστασης, της προσκύνησης από όλους, ανεξαρτήτως πεποιθήσεων. Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΆποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.

-Διάβασα ότι στο σημείο που χτίστηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο ο Πανάγιος Τάφος υπήρχε ένα αρχαίο ιερό της Αφροδίτης… Ο Αδριανός έχτισε το 135 μ.Χ. το ναό αυτό πάνω από τον Πανάγιο Τάφο. Πολλοί λένε ότι μπορεί να το έκανε για να κρύψει τον Πανάγιο Τάφο κάτω από την παγανιστική λατρεία και τα σύμβολά της, δηλαδή στην πράξη τον προστάτεψε.

Ο Μεγάλος Κωνσταντίνος, ανασκάπτοντας κάτω από τον ναό του Αδριανού βρήκε τον Πανάγιο Τάφο και τον ανέδειξε και αυτό το πιστοποιήσαμε εμείς επιστημονικά. Από το Figaro με ρώτησαν αν κάναμε τεστ DNA, και τους είπα τι DNA να κάνεις, τι να συγκρίνεις; Έτσι κι αλλιώς δεν ήταν αυτό το αντικείμενό μας, για άλλο λόγο είχαμε πάει.

– Είναι η πίστη η μεγαλύτερη τεκμηρίωση;

Αυτός ο τάφος μιλάει από μόνος του. Είναι συγκλονιστικό μνημείο. Ήξερα τις θρησκευτικές ρήσεις ότι είναι ο ζωοδόχος τάφος του Χριστού, αλλά όταν τον έζησα, με την ενέργεια που αναδίδει, ιδιαίτερα όταν τον ανοίξαμε, ήταν συγκλονιστικός. Αυτό είναι αδιάψευστος μάρτυρας και δεν ήμουν μόνη μου, το ξέρουν όλοι όσοι ήταν εκεί. Υπήρξαν άνθρωποι που βγήκαν έξω κλαίγοντας.

-Τι βρήκατε όταν τον ανοίξατε; Η πρώτη εικόνα που είδαμε τραβώντας την μαρμάρινη πλάκα ήταν κάποια αδρανή, τα οποία κατάλαβα ως μηχανικός ότι τα είχαν βάλει αυτοί που την τοποθέτησαν για να μην κάτσει. Να την κρατάνε, γιατί είχε ένα βύθισμα.   Ζητήσαμε την έγκριση των τριών προκαθημένων και μεταφέραμε τα αδρανή για να μπορέσουμε να τα μελετήσουμε. Αυτό που δείχνει το βίντεο στην έκθεση είναι αφού μεταφέρθηκαν τα αδρανή. Πολλοί ρώτησαν αν υπήρχαν σκελετοί ή άλλα υπολείμματα, δεν υπήρχε τίποτα. Τάφος κενός. Κι αυτό ήταν το λογικό.

Το έργο ήταν πρωτοβουλία και πρόσκληση από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, από τον Θεόφιλο τον τρίτο σε μένα και στην διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Ήταν μία πολύ μεγάλη πρόκληση, από κάθε άποψη.

«Το έργο ήταν πρωτοβουλία και πρόσκληση από το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, από τον Θεόφιλο τον τρίτο σε μένα και στην διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Ήταν μία πολύ μεγάλη πρόκληση, από κάθε άποψη». Στη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΣτη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

-Πόσα χρόνια είχε να ανοίξει ο τάφος;

Υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες στην διάρκεια της αναστήλωσης από τον Κουστωδό του Τάγματος των Φραγκίσκων Μπονιφάτσιο της Ραγκούζα την εποχή της Αναγέννησης το 1550, αλλά και μαρτυρίες προσκυνητών του 1345 στις εκδόσεις της Οξφόρδης, που παρουσιάζουν την διπλή πλάκα την οποία τραβήξαμε και λένε ότι την είδαν τότε.

Εάν λάβουμε υπόψη ότι το 1244 οι Μαμελούκοι βεβήλωσαν τον Πανάγιο Τάφο, επειδή μαρτυρίες για αυτή την πλάκα δεν έχουμε πιο πριν, θεωρείται ότι τοποθετήθηκε το 1345, ή κάποια στιγμή πριν το 1345 και μετά το 1244. Τουλάχιστον πριν από πέντε αιώνες, ίσως όμως και εφτά.

Εμείς είχαμε τη μοναδική εμπειρία σε μία εποχή που η τεχνολογία δίνει εξαιρετικές δυνατότητες να τον ερευνήσουμε. Δεν ξέρω πότε θα ξανανοίξει, τι άλλες τεχνολογίες θα υπάρχουν τότε και τι άλλο θα βρούνε, αλλά αυτά που βρήκαμε νομίζω ότι είναι δεδομένα που μπορούν να απασχολήσουν την έρευνα για πάρα πολλά χρόνια. Δεν είναι κάτι που τελειώνει εδώ.

Ετοιμάζω ένα παγκόσμιο συνέδριο που θα γίνει τον Οκτώβριο εδώ, για την καινοτομία στην προστασία μνημείων, την ψηφιακή τεχνολογία, και την ευρύτερη έννοια της επιστημονικότητας. Γιατί απ’ ό,τι φαίνεται αυτή η μεθοδολογία την οποία εφαρμόσαμε δημιουργεί καινούργιους ορίζοντες στην προστασία των μνημείων και αυτό υπογράμμισε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι τρεις διευθύνσεις, της Έρευνας, Ανάπτυξης Ψηφιακής Τεχνολογίας και Διασύνδεσης, Παιδείας και Πολιτισμού.

Και δεδομένου ότι το 2018 είναι το έτος που αφιέρωσε η Ευρώπη στην πολιτιστική κληρονομιά, με κάλεσαν και παρουσίασα το έργο στο συνέδριο που έκαναν το Μάρτιο.   Θέλουμε να συζητήσουμε με την παγκόσμια κοινότητα τα συμπεράσματα που βγάλαμε, τα επιστημονικά, και να βγάλουμε μαζί τους συμπεράσματα για το ποιες θα είναι οι νέες κατευθύνσεις της έρευνας και της εφαρμογής για την προστασία των μνημείων. Έτσι ώστε να μπορούμε να πούμε ότι το μεγάλο αυτό έργο συνέβαλε όχι μόνο στην προστασία και ανάδειξη των αξιών του Παναγίου Τάφου, αλλά για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας γενικότερα.

Επίσης, η έκθεση για τον Πανάγιο Τάφο θα ταξιδέψει. Ξεκίνησε στις 15 Νοεμβρίου στην Ουάσινγκτον, στο μουσείο του National Geographic, σε μια πιο στενή έκδοση, μετά από δω θα πάει στην Κύπρο, και έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον η Σερβία, η Ρουμανία, η Ρωσία, η Ιταλία. Να πω πριν κλείσουμε ότι το έργο ολοκληρώθηκε από μία κατεξοχήν ελληνική ομάδα που δούλεψε με την ψυχή της. Μέρα, νύχτα, αντιμετωπίζοντας τρομακτικά προβλήματα, κι ολοκληρώθηκε ως μια συλλογική προσπάθεια. Και το ιδιο ισχύει και για την έκθεση. Όλοι έκαναν έναν άθλο.

«Εμείς είχαμε τη μοναδική εμπειρία σε μία εποχή που η τεχνολογία δίνει εξαιρετικές δυνατότητες να τον ερευνήσουμε. Δεν ξέρω πότε θα ξανανοίξει, τι άλλες τεχνολογίες θα υπάρχουν τότε και τι άλλο θα βρούνε, αλλά αυτά που βρήκαμε νομίζω ότι είναι δεδομένα που μπορούν να απασχολήσουν την έρευνα για πάρα πολλά χρόνια. Δεν είναι κάτι που τελειώνει εδώ». Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΣτη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος Βαβδινούδης Στη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΣτη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΣτη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΣτη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο» που γίνεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Φωτο: Νίκος ΒαβδινούδηςΣτη φωτογραφία άποψη της έκθεσης «Πανάγιος Τάφος: Το μνημείο και το έργο». 

Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο (Βασ. Σοφίας 22) Μέχρι τις 30/9
Ώρες λειτουργίας: Τρ.-Κυρ. 8:00-20:00, Δευ. 12:00-20:00.
Τα εισιτήρια ξεκινούν από 5 ευρώ, ενώ παιδιά κάτω των 18 δικαιούνται δωρεάν είσοδο.

Η έκθεση διοργανώνεται με την υποστήριξη και τον συντονισμό του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΥΠΠΟΑ), του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) ενώ βρίσκεται υπό από την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Διοργανώνεται με την αρωγή της Βουλής των Ελλήνων και τις ευλογίες του Αρχιεπισκόπου κ.κ Ιερώνυμου Β΄ και της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος.

 

Ολλανδία

1. https://www.holland.com/global/tourism.htm ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ

 
6. https://www.youtube.com/watch?v=KoorzCUWI54 Girl with a Pearl Earring (2003) Movie [ENG SUB]

Βρες χρόνο – Γιάννης Ρίτσος

Sapere aude! – Τόλμα να γνωρίζεις

Βρες χρόνο για δουλειά -αυτό είναι το τίμημα της επιτυχίας.

Βρες χρόνο για σκέψη -αυτό είναι η πηγή της δύναμης.

Βρες χρόνο για παιχνίδι -αυτό είναι το μυστικό της αιώνιας νιότης.

Βρες χρόνο για διάβασμα -αυτό είναι το θεμέλιο της γνώσης.

 

Βρες χρόνο να είσαι φιλικός -αυτός είναι ο δρόμος προς την ευτυχία.

Βρες χρόνο για όνειρα -αυτά θα τραβήξουν το όχημά σου ως τ΄αστέρια.

Βρες χρόνο ν΄αγαπάς και ν΄αγαπιέσαι -αυτό είναι το προνόμιο των Θεών.

Βρες χρόνο να κοιτάς ολόγυρά σου -είναι πολύ σύντομη η μέρα για να ΄σαι εγωιστής.

Βρες χρόνο να γελάς -αυτό είναι η μουσική της ψυχής.

Βρες χρόνο να είσαι παιδί -για να νιώθεις αυθεντικά ανθρώπινος.

Το όνειρο του παιδιού είναι η Ειρήνη.

Τ΄όνειρο της μάνας είναι η Ειρήνη.

Τα λόγια της αγάπης κάτω απ΄τα δέντρα είναι η Ειρήνη…

Ειρήνη είναι ένα ποτήρι ζεστό γάλα

κι ένα βιβλίο μπροστά στο παιδί που ξυπνάει.

Γ. ΡΙΤΣΟΣ (Μονεμβασιά 1 Μαΐου 1909 – Αθήνα 11 Νοεμβρίου 1990)

 

Οδυσσέας Ελύτης

 Άρθρο της Χριστίνας Κόλλια για τον Οδυσσέα Ελύτη.

Ο ποιητής του Αιγαίου και υμνητής των αποχρώσεων της ψυχής, Οδυσσέας  Ελύτης (φιλολογικό ψευδώνυμο του Οδυσσέα Αλεπουδέλλη) γεννήθηκε 2 Νοεμβρίου του 1911 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Ήταν το έκτο και τελευταίο παιδί του Παναγιώτη Αλεπουδέλλη και της Μαρίας Βρανά. Παρότι οι γονείς του κατάγονταν από τη Λέσβο, είχαν εγκατασταθεί από το 1895 στο Ηράκλειο, λόγω του εργοστασίου σαπωνοποιίας/πυρηνελαιουργίας που είχε ιδρύσει ο πατέρας του σε συνεργασία με τον αδελφό του. Το 1914, οι επιχειρήσεις και η οικογένεια Αλεπουδέλλη μεταφέρονται στον Πειραιά και την Αθήνα. Τον Νοέμβριο του 1920, μετά την πτώση του Βενιζέλου, ο πατέρας του διώκεται λόγω των βενιζελικών ιδεών και των προσωπικών σχέσεών του με τον Βενιζέλο, με αποτέλεσμα για ένα διάστημα να καταφύγει με την οικογένειά του στην Ευρώπη.

elytis_family

Με την επάνοδο στην Ελλάδα, ο λάτρης των εξωσχολικών αναγνωσμάτων, Οδυσσέας, εμφανίζεται στα ελληνικά γράμματα, το 1924, ως μαθητής Γυμνασίου, δημοσιεύοντας με ψευδώνυμο τις πρώτες ποιητικές του απόπειρες στο περιοδικό «Διάπλασις των παίδων».

Το 1928, προετοιμάζεται να σπουδάσει ως χημικός μετά από πιέσεις της οικογένειάς του. Το ίδιο διάστημα έρχεται σε επαφή με το έργο του Καβάφη, του Κάλβου και των Γάλλων Υπερρεαλιστών.

Το 1930, παραιτείται από τις σπουδές της Χημείας κι εγγράφεται στη Νομική Σχολή. Σ’ αυτή την περίοδο συνδέεται με τον Γιώργο Σαραντάρη, ο οποίος τον ενθαρρύνει να συνεχίσει τη γραφή.

Χρονιά σταθμός είναι αυτή του 1935, όπου και γνωρίζει τον Ανδρέα Εμπειρίκο, σουρεαλιστή ποιητή και ψυχαναλυτή. Ο Εμπειρίκος γράφει για τον Ελύτη: «… ο μεγάλης αντοχής αθλητής της φαντασίας, με γήπεδο την οικουμένη ολόκληρη και διασκελισμό τον Έρωτα. Το έργο του, κάθε του καινούργιο έργο, ζωσμένο από ένα μικρό ουράνιο τόξο, είναι μια υπόσχεση προς την ανθρωπότητα, μια δωρεά που αν δεν την κρατούν ακόμα όλοι στα χέρια τους είναι αποκλειστικά και μόνον από δική τους αναξιότητα».

Η φιλία τους θα διατηρηθεί μέχρι τον θάνατο του Εμπειρίκου. Μοιράζονται αρκετό χρόνο μαζί, γράφοντας ποιήματα και ανταλλάσσοντας απόψεις για τα λογοτεχνικά ρεύματα της εποχής. Ο Ελύτης, αν και γοητευμένος από το σουρεαλιστικό κίνημα, επέλεξε στοιχεία του σουρεαλισμού τα οποία προσάρμοσε στο έργο του δίχως όμως να τον ασπασθεί πλήρως.

Το 1935,  δημοσιεύει ποιήματα στα Ελληνικά Γράμματα.  Οι αναγνώστες ξαφνιάζονται με το ύφος γραφής του νέου ποιητή, που τους αποκαλύπτει νέες διαστάσεις της ζωής συνδεδεμένες με την λυρική εξύψωση του ελληνικού τόπου και τοπίου.

Η καλλιτεχνική του φύση εκδηλώνει μια ακόμα πτυχή της όταν το 1936 στην «Α΄Διεθνή Υπερρεαλιστική Έκθεση των Αθηνών» παρουσίασε ζωγραφικούς πίνακες με την τέχνη του κολάζ.

Το 1939, μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής του θητείας, εγκαταλείπει οριστικά τις σπουδές της Νομικής, ενώ εκδίδει την πρώτη του ποιητική συλλογή «Προσανατολισμοί».

Το 1940, βρίσκεται στο αλβανικό μέτωπο ως ανθυπολοχαγός και τον επόμενο χρόνο νοσηλεύεται στο νοσοκομείο Ιωαννίνων με σοβαρό κρούσμα κοιλιακού τύφου.

« Μ’ ένα τίποτα έζησα.

Ώσπου τέλος ένιωσα κι ας πα’ να μ’ έλεγα τρελό πως από’ να τίποτα γίνεται ο Παράδεισος »

«ΤΟ ΦΩΤΟΔΕΝΤΡΟ ΚΑΙ Η ΔΕΚΑΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΟΜΟΡΦΙΑ»

Στη διάρκεια της Κατοχής υπήρξε ένα από τα ιδρυτικά μέλη του «Κύκλου Παλαμά». Το 1943 εκδίδεται η ποιητική του συλλογή «Ήλιος ο Πρώτος» μαζί με τις «Παραλλαγές πάνω σε μια αχτίδα». Έργα που συνιστούν μια ηχηρή πνευματική αντίσταση, απογειώνοντας την αέναη μαγεία της ζωής και της φύσης, σε μια περίοδο όπου η κτηνωδία του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου και ο φόβος του θανάτου κυριαρχούν τόσο στην Ελλάδα όσο και στη διεθνή κοινότητα, συνθλίβοντας στο πέρασμά τους κάθε ελπίδα για το μέλλον της ανθρωπότητας.

«Δίνω το χέρι στη δικαιοσύνη

Διάφανη κρήνη κορυφαία πηγή

Ο ουρανός μου είναι βαθύς κι ανάλλαχτος

Ό, τι αγαπώ γεννιέται αδιάκοπα

Ό, τι αγαπώ βρίσκεται στην αρχή του πάντα»

«ΗΛΙΟΣ Ο ΠΡΩΤΟΣ»

Το 1945, συνεργάζεται με το λογοτεχνικό περιοδικό «Τετράδιο» δημοσιεύοντας μεταφράσεις από ποιήματα του Λόρκα καθώς και το πασίγνωστο έργο του «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας».

Μετά από σύσταση του Γιώργου Σεφέρη, διορίζεται για μικρό διάστημα, ως διευθυντής Προγράμματος στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας κατά την περίοδο 1945-1946.

«…Ήταν γενναίο παιδί

Και το στόμα του, μικρό πουλί ακελάηδητο

Και τα χέρια του, ανοιχτές πλατείες της ερημίας

Βρόντηξαν τα βουνά της Αλβανίας

Δεν έκλαψαν

Γιατί να κλάψουν

Ήταν γενναίο παιδί…»

«ΑΣΜΑ ΗΡΩΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΝΘΙΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΑΜΕΝΟ ΑΝΘΥΠΟΛΟΧΑΓΟ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ»

elytis-stratiotis

Από το 1948 έως το 1952 θα εγκατασταθεί στην Γαλλία. Παρακολουθεί μαθήματα φιλοσοφίας στη Σορβόνη, γνωρίζει γάλλους ποιητές, διανοούμενους και ζωγράφους, όπως ο Αντρέ Μπρετόν, ο Πωλ Ελυάρ, ο Αλμπέρ Καμύ, ο Πικάσο και ο Ματίς. Σ’ αυτή τη χρονική περίοδο θα έρθει σε επαφή με τους υπαρξιακούς προβληματισμούς και τα αισθητικά κινήματα της εποχής κι ενώ γράφει συνεχώς αποφεύγει τις δημοσιεύσεις, επειδή θεωρεί ανεπαρκή τα έργα του. Φεύγοντας από την Γαλλία σχίζει όσα έχει γράψει, μεταξύ των οποίων και κάποια προσχέδια από το «Άξιον Εστί».

Το 1952, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, θα γίνει μέλος της Λογοτεχνικής «Ομάδας των Δώδεκα». Το 1953 γίνεται μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν και της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Πολιτισμού της Βενετίας. Το 1960, μετά από μακρόχρονη περίοδο εκδοτικής σιωπής, θα κυκλοφορήσει το έργο του «Άξιον Εστί» από τις εκδόσεις Ίκαρος, το οποίο τιμήθηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης.

elytis

«Πάντα πάντα να περνάς τη φωτιά για να φτάσεις τη λάμψη»

«ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ»

Το 1961, συνεργάζεται με τον Μίκη Θεοδωράκη για την ηχογράφηση του μελοποιημένου «Άξιον Εστί» η οποία ολοκληρώθηκε το 1964 και είχε προγραμματιστεί να παρουσιαστεί στο Ηρώδειο. Μετά την άρνηση του Υπουργείο Προεδρίας για την παραχώρηση του θεάτρου, το έργο αποσύρθηκε και παρουσιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς στο θέατρο Rex.

«… Και σας εξομολογούμαι πως η κατεργασία του λευκού μέρους της ψυχής είναι πιο σκληρή κι από του μαρμάρου…»

Συνέντευξη στο περιοδικό «Η λέξη»

%ce%b5%ce%bb%cf%85%cf%84%ce%b7%cf%824

Κατά την διάρκεια της δικτατορίας απέχει από κάθε δημοσιότητα και αφιερώνεται στα κολάζ, ενώ αρνείται προσκλήσεις για την απαγγελία ποιημάτων του. Το 1969 εγκαθίσταται ξανά στο Παρίσι και το 1971 επιστρέφοντας στην Ελλάδα, αρνείται να παραλάβει το «Βραβείο Μεγάλης Λογοτεχνίας» που είχε θεσπίσει η δικτατορία. Το 1977, αρνείται επίσης, την τιμητική αναγόρευσή του ως Ακαδημαϊκού.

«…Ανέκαθεν, έτσι, από μειωμένη αντίληψη γράφεται η Ιστορία. Ειλικρινά θα προτιμούσα να’ ναι από κακοπιστία. Και όμως είναι από μειωμένη αντίληψη. Να τι με δυσκόλεψε περισσότερο κι από τους πολέμους κι από τις δικτατορίες κι από τους διωγμούς στη ζωή μου: η μειωμένη αντίληψη. Που, ευτυχώς, αντί να εξουδετερώνει το πνεύμα μου, το γιγάντωνε…»

«Η Υπέρβαση και η Γεωμέτρηση»

Το 1979 του απονέμεται το βραβείο Νόμπελ, με το εξής σκεπτικό εκ μέρους της επιτροπής: «…για την ποίησή του, που με φόντο την ελληνική παράδοση, με αισθηματοποιημένη δύναμη και πνευματική οξύνοια ζωντανεύει τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργία…»

968740_10426194

Το 1980, καταθέτει το χρυσό μετάλλιο και τα διπλώματα του Βραβείου Νόμπελ στο Μουσείο Μπενάκη. Στη συνέχεια αναγορεύεται επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Σορβόνης και το Πανεπιστήμιο Rutgers, του Νιου Τζέρσεϊ, τον τιμά ιδρύοντας τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών με τον τίτλο «Έδρα Ελύτη».

Μιλώντας για τις συνέπειες του Βραβείου Νόμπελ στο λογοτεχνικό περιοδικό «Η λέξη» θα πει:

«Δύο ειδών μπορεί να είναι οι συνέπειες: ψυχολογικές και πρακτικές. Από τις πρώτες, ευτυχώς, ούτε μία δεν σημειώθηκε στην περίπτωση τη δική μου. Θέλω να πω ότι στην πνευματική μου υπόσταση, το γεγονός αυτό δεν εβάρυνε καθόλου. Θα ήταν ανόητο να νιώσω ότι έγινα ξαφνικά σπουδαίος ή ότι έπρεπε ν’ αλλάξει ο τρόπος που ζω ή αντιμετωπίζω τα πράγματα. Πολύ περισσότερο να προσπαθήσω να προσαρμόσω την τέχνη μου στις απαιτήσεις ενός κοινού που από ελληνικό γινότανε διεθνές…» 

Ο Οδυσσέας Ελύτης υπήρξε ένας αφοσιωμένος μύστης του πνεύματος. Δεξιοτέχνης ενορχηστρωτής του ποιητικού λόγου, παρατηρητής και αποκρυπτογράφος της ανθρώπινης παραδοξότητας, που συνήθως δρα αντιφατικά και φοβικά ακόμα και απέναντι στις ευγενέστερες θέσεις και τις προθέσεις της, μας προσκαλεί στην αφύπνιση. Στη συνειδητοποίηση και αποδοχή της ομορφιάς που κατοικεί τόσο εντός όσο και γύρω μας, ως τη μόνη που μπορεί να σώσει τον κόσμο, όπως επεσήμανε και ο Ντοστογιέφσκι. Μας υποκινεί σε μια απόφαση ελευθερίας που, όπως κάθε απόφαση, βρίσκεται πάντα στο τώρα, πάντα στη στιγμή: «την απειροελάχιστη στιγμή όπου γευτήκαμε το κάλλος και την ενσωματώσαμε για πάντα μες στην δική μας αιωνιότητα» υπογραμμίζει ο ποιητής του Αιγαίου, ταξιδεύοντας στη δική του αιωνιότητα τον Μάρτιο του 1996.

«Βαθιά στο χώμα και βαθιά στο σώμα θα πάω να βρω ποιος είμαι. Τι δίνω, τι μου δίνουν και περισσεύει το άδικο. Χρυσέ της ζωής αέρα»

«ΜΙΚΡΟΣ ΝΑΥΤΙΛΟΣ»

Τα μεγάλα μυστήρια της Ελευσίνας αποκαλύπτονται στο μουσείο της Ακρόπολης

Μια νέα περιοδική έκθεση με τα σημαντικότερα έργα που έχει φέρει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Ελευσίνα.

Σκοπός της έκθεσης είναι να κατανοήσει ο επισκέπτης τι ακριβώς είναι η Ελευσίνα και τα μυστικά της και το πόσο ξεχωριστό κομμάτι υπήρξε για την Αθήνα.

Μια νέα περιοδική έκθεση εγκαινιάζεται τη Δευτέρα 26 Φεβρουαρίου στο μουσείο της Ακρόπολης, με θέμα την Ελευσίνα και τα μεγάλα μυστήριά της.   Mετά τη Σαμοθράκη και τη Δωδώνη έρχεται η σειρά της Ελευσίνας και των θησαυρών της να γίνουν γνωστά σε ένα ευρύτερο κοινό, που θα θελήσει να επισκεφθεί στη συνέχεια και τον γοητευτικό, σιωπηλό αρχαιολογικό χώρο της πόλης της θεάς Δήμητρας.
Τα πιο εμβληματικά αντικείμενα που έχει φέρει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Ελευσίνα έχουν επιλεγεί για την έκθεση «Ελευσίνα. Τα μεγάλα μυστήρια», με σκοπό να κατανοήσει ο επισκέπτης τι ακριβώς είναι η Ελευσίνα και τα μυστικά της και το πόσο ξεχωριστό κομμάτι υπήρξε για την Αθήνα – ιερά σκεύη όπως κέρνοι, πλημοχόες και θυμιατήρια είναι σίγουρα κάποια από τα αντικείμενα που δε βλέπουμε συχνά.

«Αυτό που μας λείπει δεν είναι τόσο τα μυστικά της λατρείας -τα οποία ενδεχομένως θα μας απογοήτευαν αν τα μαθαίναμε- αλλά το πόσοι χιλιάδες άνθρωποι γοητεύθηκαν από αυτήν.»

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει το μοναδικό άγαλμα της Φεύγουσας Περσεφόνης, στο πίσω μέρος του κεφαλιού της οποίας διακρίνονται μικρές τρύπες από τις οποίες ξεκινούσαν χάλκινες τούφες μαλλιών και ο πίνακας της Νιννιόν, ένας πήλινος αναθηματικός πίνακας που περιγράφει την άφιξη της πομπής των μυστών και μετακινείται για πρώτη φορά από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – ενδιαφέρον έχει και ότι είναι ορατό το πίσω μέρος του κεραμικού, όπου διακρίνονται χαραγμένα ανερμήνευτα στοιχεία.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται και το ανάγλυφο του 2ου αιώνα μ.Χ. που απεικονίζει τον Ιεροφάντη Αγνούσιο και το οποίο εκτίθεται για πρώτη φορά, καθώς βρισκόταν στις αποθήκες της Εφορείας.

Με τον τρόπο που απεικονίζει τον ιερέα -με βοστρύχους, σκήπτρο και πλούσια ενδύματα- υποδηλώνει το πόσο ξεχωριστό πρόσωπο θεωρείτο ο Ιεροφάντης.

Η Φεύγουσα Περσεφόνη, 1ο μισό 5ου αιώνα π.Χ. Φωτο: Σωκράτης Μαυρομμάτης © Μουσείο Ακρόπολης
Η Φεύγουσα Περσεφόνη, 1ο μισό 5ου αιώνα π.Χ. Φωτο: Σωκράτης Μαυρομμάτης © Μουσείο Ακρόπολης.

«Αυτό που μας λείπει δεν είναι τόσο τα μυστικά της λατρείας -τα οποία ενδεχομένως θα μας απογοήτευαν αν τα μαθαίναμε- αλλά το πόσοι χιλιάδες άνθρωποι γοητεύθηκαν από αυτήν», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του μουσείου της Ακρόπολης, Δημήτρης Παντερμαλής, στη συνέντευξη τύπου που πραγματοποιήθηκε σήμερα, ενώ η Καλλιόπη Παπαγγελή, διευθύντρια της Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, υποστήριξε ότι τα μυστικά των Ελευσίνιων Μυστηρίων ίσως δεν αποκαλύφθηκαν επειδή ήταν άρρητα, μια εμπειρία που δε μπορούσε να περιγραφεί με λόγια.

Ανάγλυφο με παράσταση Δήμητρας και Κόρης, 1ο μισό 5ου αιώνα π.Χ. Φωτο: Σωκράτης Μαυρομμάτης © Μουσείο ΑκρόποληςΑνάγλυφο με παράσταση Δήμητρας και Κόρης, 1ο μισό 5ου αιώνα π.Χ. Φωτο: Σωκράτης Μαυρομμάτης © Μουσείο Ακρόπολης  

Στην έκθεση περιλαμβάνονται και ευρήματα από το Ελευσίνιο της Αθήνας που βρίσκεται στο τέλος της οδού των Παναθηναίων, αλλά και από την Ιερά Οδό, καθώς η πομπή ξεκινούσε από την Αθήνα και μέσω αυτής κατέληγε στο τελεστήριο της Ελευσίνας.   Αυτός είναι και ο λόγος που ο επισκέπτης πριν από την είσοδό του στην έκθεση αντικρίζει ένα ανάγλυφο από την περιοχή του Ελευσινείου, ενώ μια μικρή αίθουσα είναι αφιερωμένη στο Ιερό της Αφροδίτης, που βρίσκεται δίπλα στην Ιερά Οδό, στην περιοχή του Δαφνίου.

Συνέντευξη τύπου για τη νέα περιοδική έκθεση στο μουσείο της Ακρόπολης με θέμα «Ελευσίνα. Τα μεγάλα μυστήρια». Στη φωτογραφία διακρίνονται ο πρόεδρος του μουσείου, Δημήτρης Παντερμαλής, και η διευθύντρια της Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Καλλιόπη Παπαγγελή. Φωτο: Eurokinissi / Σωτήρης ΔημητρόπουλοςΣυνέντευξη τύπου για τη νέα περιοδική έκθεση στο μουσείο της Ακρόπολης με θέμα «Ελευσίνα. Τα μεγάλα μυστήρια».

Ο εκθεσιακός χώρος έχει τη μορφή του Ελευσινιακού τελεστηρίου, με το κτίριο του σκοτεινού ανακτόρου σε σμίκρυνση, όπου παρουσιάζεται ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον δεκαπεντάλεπτο βίντεο του Κώστα Αρβανιτάκη, που «ακολουθεί» την πανηγυρική πομπή που ξεκινά από την Ακρόπολη, περνά την Ιερά Πύλη και ακολουθώντας την Ιερά Οδό φτάνει στο Ιερό της Αφροδίτης, τη λίμνη Κουμουνδούρου, τη γέφυρα που έφτιαξε ο Αδριανός το 125 μ.Χ. στον Ελευσινιακό Κηφισό, για να καταλήξει μετά από 21 χιλιόμετρα πορείας στο Τελεστήριο.

Τον χώρο της έκθεσης διατρέχει μια αναπαραγωγή της ζωφόρου των Μικρών Προπυλαίων, ενώ την προσοχή κλέβει το αέτωμα του Ναού F, που είναι σμίκρυνση με αναλογία ένα προς τρία του δυτικού αετώματος της Ακρόπολης.

Η έκθεση, η προετοιμασία της οποίας κράτησε δύο χρόνια, είναι μια μοναδική ευκαιρία για τους επισκέπτες να αποκτήσουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της Ελευσίνας και της σύνδεσής της -μέσω της Ιεράς Οδού που λειτουργούσε ως ομφάλιος λώρος- με την Αθήνα.   Για πρώτη φορά μεταφέρονται στην Αθήνα εκθέματα από την Ελευσίνα, όπως κατά την αρχαιότητα μεταφέρονταν για πέντε μέρες για να την καθαγιάσουν.

Σήμερα, ωστόσο, τίθεται και το αίτημα της δημιουργίας ενός νέου αρχαιολογικού μουσείου στην Ελευσίνα, καθώς και αυτό της επανένωσης αρχαιοτήτων της, που εν είδει Ελγινείων βρίσκονται σε διαφορετικά μουσεία.

Κέρνος, τελετουργικό αγγείο από την Ελευσίνα. Φωτο: Σωκράτης Μαυρομμάτης © Μουσείο ΑκρόποληςΚέρνος, τελετουργικό αγγείο από την Ελευσίνα. Φωτο: Σωκράτης Μαυρομμάτης © Μουσείο Ακρόπολης.

Διεθνούς φήμης γλωσσολόγος «αποκρυπτογραφεί» τον δίσκο της Φαιστού

«Είναι 61 λέξεις στις δυο πλευρές και 18 στίχοι σαν σονέτο με ομοιοκαταληξία»

Διεθνούς φήμης γλωσσολόγος «αποκρυπτογραφεί» τον δίσκο της Φαιστού

«Η α’ πλευρά του δίσκου μιλάει για την έγκυο θεότητα που λάμπει και η β΄ πλευρά έχει μια πρόταση σε δυο στίχους, με μινωική παρήχηση, που αναφέρεται στη θεότητα που δύει. Η δύση της Αστάρτης/ Αφροδίτης/Αφαίας. Με τη δική σας βοήθεια θα ήθελα μια μέρα στο μέλλον να μεταφράσουμε αυτούς τους στίχους για τη θεότητα του έρωτα, να ξέρουμε πιο πολλά».

Με αυτά τα λόγια ο γλωσσολόγος δρ. Γκάρεθ Όουενς, ειδικός σε θέματα μινωικής γραφής, έκλεισε την ενδιαφέρουσα ομιλία του με τίτλο «Η Φωνή του Δίσκου της Φαιστού» που έδωσε σήμερα στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ), μια διοργάνωση του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) σε συνεργασία με το ΤΕΙ Κρήτης.

«Είναι 61 λέξεις στις δυο πλευρές και 18 στίχοι σαν σονέτο με ομοιοκαταληξία. Έξι λέξεις μιλάνε για το φως και έξι λέξεις για τη δύση του φωτός. Τρεις λέξεις μιλάνε για την έγκυο θεότητα και άλλες 10 για τη θεότητα με διάφορα επίθετα», επισήμανε ο δρ. Όουενς, απευθυνόμενος, σε άπταιστα ελληνικά, στο πολυπληθές ακροατήριο που κατέκλυσε σήμερα το αμφιθέατρο του ΕΙΕ για να ακούσει την πειραματική ερμηνεία του για τις περισσότερες από τις μισές λέξεις του δίσκου, η οποία έχει βασιστεί σε πολυετή επιστημονική έρευνα.

«Λέξεις και μια ολόκληρη πρόταση από τον Δίσκο της Φαιστού βρέθηκαν και σε άλλες μινωικές θρησκευτικές συλλαβικές επιγραφές και στο σπήλαιο του Αρκαλοχωρίου και στο Βουνό Γιούχτα δίπλα στις Αρχάνες και στην Κνωσό. Οι θρησκευτικές αυτές επιγραφές εντοπίστηκαν και με τάματα, συνεπώς οι μινωικές λέξεις που ήταν με τα μινωικά τάματα έχουν σχέση και με τη θρησκεία και με την υγεία. ‘Αρα έχουμε ένα λογικό περιεχόμενο (context), ότι δηλαδή ο Δίσκος της Φαιστού είναι μια μινωική θρησκευτική συλλαβική επιγραφή που διαβάζεται με επιγραφική συνέχεια και έχει σχέση με σχεδόν παράλληλα κείμενα τα οποία σχετίζονται με ιερούς τόπους και με τάματα, δηλαδή με ευχές και προσευχές και πάνω από όλα με την υγεία», ανέφερε χαρακτηριστικά, σύμφωνα με το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Ο ίδιος δεν παρέλειψε επίσης να πει ότι «χωρίς τους καλούς φίλους και συναδέλφους δεν θα είχαμε φτάσει στην ανάγνωση, που πιστεύω ότι είναι η καλύτερη δυνατή που υπάρχει τα τελευταία 110 χρόνια ή τους τελευταίους 37 αιώνες που κάποιος ή κάποια διάβασε τον Δίσκο στην Κρήτη ίσως για τελευταία φορά, 500 χρόνια πριν τον Τρωικό Πόλεμο» συμπληρώνοντας: «Φυσικά έχω κάνει λάθη. Παίρνω όλη την ευθύνη πάνω μου. Αλλά έχουμε κάνει και μια προσπάθεια. Δεν υπάρχει κάποιος που δεν έχει κάνει λάθη, απλώς υπάρχει κάποιος που δεν έχει κάνει την προσπάθεια. Απόψε θα ήθελα να μοιραστώ αυτή την προσπάθεια μαζί σας με την ελπίδα ότι θα κάνουμε βελτιώσεις και διορθώσεις μαζί. Με την ανάγνωσή μας πιστεύουμε πλέον ότι μπορούμε να διαβάζουμε το 99% από τον Δίσκο της Φαιστού με τις φωνητικές αξίες της μυκηναϊκής Γραμμικής γραφής Β. Έχουμε συνολικά 242 σημεία γραφής, δηλαδή συλλαβογράμματα, με 45 διαφορετικά σημεία. Ήρθε η ώρα να κάνουμε το επόμενο βήμα στην κατανόηση» πρόσθεσε. Και τόνισε:

«Τώρα μπορούμε να μιλάμε για το τι μπορεί να σημαίνουν πιο πολλές από τις μισές λέξεις του δίσκου» και πως για το 10% από τις 61 λέξεις «έχουμε ενδείξεις γλωσσολογικές ότι σημαίνουν κάτι» χωρίς να γνωρίζουμε την ακριβή σημασία τους. «Ίσως η φωνή μιας μινωικής Σαπφούς ή Υπατίας μιλάει για την Αστάρτη της μινωικής Κρήτης, τη θεότητα του έρωτα. Ο δίσκος έχει 18 στίχους με ομοιοκαταληξία, με ποιητική παρήχηση. Μήπως μιλάμε για στίχους σαν το σονέτο του Σαίξπηρ; Ή μήπως για κάτι σαν τις μαντινάδες από την Κρήτη;» αναρωτήθηκε, μυώντας το κοινό του στα μυστικά του Δίσκου της Φαιστού, που ακόμα έχει πολλά να αποκαλύψει.

Το θαύμα των Ελλήνων

Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΠΟΥ ΜΑΣ ΘΥΜΙΖΕΙ ΤΟ ΠΟΣΟ ΠΕΡΗΦΑΝΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΑΜΕ ΕΛΛΗΝΕΣ .

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΒΡΑΒΕΥΜΕΝΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ (ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ) ΤΟΥ ΓΑΛΛΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ Michel Serres ΚΑΙ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.
ΣΤΗΝ ΕΚΡΗΞΗ ΤΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ 6ο ΑΙΩΝΑ ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟΝ 4ο Π.Χ. ΑΙΩΝΑ.
ΣΕ ΕΝΑ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΟΜΜΑΤΙ ΓΗΣ , ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΓΕΝΝΗΘΗΚΑΝ ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΠΟΥ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΟΔΗΓΟΥΝ ΕΩΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ.Η ΙΔΙΑ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ , Η ΟΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΜΑΡΙ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΚΑΙ ΠΟΥ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΤΟΥΣ.Ο ΟΜΗΡΟΣ, Ο ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ, Ο ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ, Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ, Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, Ο ΠΥΘΕΑΣ, Ο ΜΑΣΣΑΛΙΩΤΗΣ , Ο ΕΥΔΟΞΟΣ, Ο ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΠΟΛΛΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ,ΤΗΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΕΥΟΥΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

ΑΥΤΗ Η ΤΑΙΝΙΑ ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ, ΑΦΗΓΗΣΗ, ΤΟΠΙΑ, ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ, ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΕΙ ΝΑ ΑΝΑΒΙΩΣΕΙ ΤΙΣ ΘΡΥΛΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.
ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΟ ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ ΠΑΤΩΝΤΑΣ ΕΔΩ

Μια γνάθος… αλλάζει την ιστορία του Homo Sapiens

Ανακαλύφθηκε σε σπηλιά στο Ισραήλ και φέρνει τα πάνω- κάτω στην επιστημονική κοινότητα.

Μια γνάθος... αλλάζει την ιστορία του Homo Sapiens

Μια γνάθος που φέρει επτά δόντια και βρέθηκε σε ένα σπήλαιο στο Ισραήλ είναι το παλαιότερο γνωστό λείψανο του Homo Sapiens πέρα από την Αφρική, γεγονός που αποδεικνύει ότι το ανθρώπινο είδος μετανάστευσε από την Αφρική σε πολύ παλαιότερο χρόνο απ’ όσο πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Το οστό εκτιμάται ότι είναι ηλικίας 177.000-194.000 ετών, σύμφωνα με τους ερευνητές που ανακοίνωσαν σήμερα την ανακάλυψή τους. Τα δόντια φέρουν χαρακτηριστικά του είδους Homo Sapiens που δεν υπήρχαν σε άλλους ανθρωπίδες της εποχής, όπως στους Νεάντερταλ.

Το απολιθωμένο οστό του αριστερού τμήματος της επάνω σιαγόνας ανήκει σε ένα νεαρό ενήλικο άτομο –το φύλο του όμως παραμένει αδιευκρίνιστο. Βρέθηκε στο σπήλαιο Μισλίγια, στη δυτική πλαγιά του όρους Καρμέλ, σε απόσταση περίπου 12 χιλιομέτρων νότια της Χάιφας. Μέσα στη μεγάλη σπηλιά, όπου κάποτε κατοικούσαν άνθρωποι, ανακαλύφθηκαν επίσης αιχμές και πέτρινα εργαλεία, πολλές εστίες και καμμένα οστά ζώων.

Ο Homo Sapiens πρωτοεμφανίστηκε στην Αφρική. Τα παλαιότερα απολιθώματα που έχουν βρεθεί είναι ηλικίας 300.000 ετών. Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα για τους επιστήμονες είναι το πότε μετανάστευσε το ανθρώπινο είδος για να κατοικήσει σε άλλες ηπείρους. Μέχρι σήμερα, τα παλαιότερα απολιθώματα –εκτός από αυτά της Αφρικής– προέρχονταν από δύο άλλα σπήλαια στο Ισραήλ και ήταν ηλικίας 90.000-120.000 ετών.

Η νέα ανακάλυψη, σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters που αναμεταδίδει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, στηρίζει τη θεωρία ότι οι άνθρωποι έφυγαν από την Αφρική ακολουθώντας μια βόρεια διαδρομή, ακολουθώντας την κοιλάδα του Νείλου και τα παράλια της ανατολικής Μεσογείου και όχι τον «νότιο διάδρομο» που οδηγεί, μέσω της νότιας Σαουδικής Αραβίας, στην ινδική υποήπειρο και την Ανατολική Ασία, όπως είπε ο παλαιοανθρωπολόγος του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ Ισραέλ Χέρσκοβιτς, ο επικεφαλής της έρευνας.

«Πρόκειται για μια συναρπαστική ανακάλυψη που επιβεβαιώνει άλλες θεωρίες για την παλαιότερη μετανάστευση πέρα από την Αφρική», πρόσθεσε ο παλαιοανθρωπολόγος Ρολφ Κουάμ του Πανεπιστημίου Μπίνγκχαμπτον της Νέας Υόρκης, εκ των συγγραφέων της μελέτης που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση Science.

Οι άνθρωποι της Μισλίγια ήταν πιθανότατα νομάδες και ακολουθούσαν τις μετακινήσεις των θηραμάτων που κυνηγούσαν, ανάλογα με την εποχή, είπε επίσης ο Κουάμ. «Ήταν ικανοί κυνηγοί μεγάλων θηραμάτων, όπως άγριων βοοειδών και ελαφιών», πρόσθεσε.

Συγκίνηση στην εκταφή των Ελλήνων πεσόντων στην Αλβανία

Τα πρώτα λείψανα ήρθαν στο φως, στο Ντραγκότ του Τεπελενίου.

Συγκίνηση στην εκταφή των Ελλήνων πεσόντων στην Αλβανία

Η δικαίωση των Ελλήνων πεσόντων του αλβανικού μετώπου ξεκίνησε να γίνεται πραγματικότητα. Οι επίσημες εργασίες για την εκταφή των οστών όσων έχασαν τη ζωή τους στο Έπος του ’40, έφεραν σήμερα το πρωί στο φως τα πρώτα λείψανα.

Η συγκίνηση ήταν το βασικό συναίσθημα των παρισταμένων σε αυτό το σημαντικό βήμα της αλβανικής κυβέρνησης, που ανταποκρίθηκε στο ελληνικό αίτημα, για την έναρξη της διαδικασίας αναζήτησης, εκταφής, ταυτοποίησης και ταφής οστών Ελλήνων πεσόντων στη γειτονική χώρα.

Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν παρουσία της μικτής ελληνο-αλβανικής επιτροπής, πλησίον του διατηρητέου νεκροταφείου από το 1941, στο σημείο Ντραγκότ του νομού Τεπελενίου, όπου στεγάζονται τα οστά περίπου 80 Ελλήνων πεσόντων.

Ως «ιστορική στιγμή» χαρακτήρισε η πρέσβης της Ελλάδας στα Τίρανα, Ελένη Σουρανή, παρευρισκόμενη στην έναρξη των εργασιών, διότι -όπως είπε- «πρόκειται για τους τελευταίους άταφους πεσόντες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου», επισημαίνοντας ότι το πράσινο φως γι’ αυτήν τη θετική εξέλιξη, ήταν καρπός των συνομιλιών της Κρήτης.

Αυτό το σημαντικό βήμα για την επίλυση του χρονίζοντος ζητήματος των κοιμητηρίων για τους Έλληνες πεσόντες ήταν ένα από τα ζητήματα που συζητήθηκαν και συμφωνήθηκαν στην Κρήτη, μεταξύ των δύο υπουργών Εξωτερικών, Νίκου Κοτζιά και Ντιτμίρ Μπουσάτι, στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων μεταξύ των δύο υπουργείων, που ξεκίνησε με πρωτοβουλία της ελληνικής πλευράς.

Στην ανάπαυση των ψυχών των στρατιωτών μας, που έδωσαν τη ζωή τους υπερασπιζόμενοι την πατρίδα μας κατά τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο του 1940-41, αναφέρθηκε σε ανακοίνωσή του σήμερα το πρωί, και το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, χαιρετίζοντας την ανταπόκριση της αλβανικής κυβέρνησης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις και όπως αναμεταδίδει το Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο αριθμός των Ελλήνων στρατιωτών που έπεσαν επί του αλβανικού εδάφους, οι οποίοι είτε ετάφησαν πρόχειρα, είτε καθόλου, ανέρχεται σε περίπου 8.000.

Οι φωτογραφίες που «ανέβασε» στον λογαριασμό του στο Twitter το υπουργείο Εξωτερικών:

ogdfiohi1ogdfiohi2

Μαρία Ευθυμίου: Έχουμε εθιστεί να είμαστε μωρά

maria-ey8ymioy-kathimerini-geyma-6-1-18-titina-chalmatzi

Συναντηθήκαμε σε ένα συμπαθητικό εστιατόριο στο Κουκάκι, στα μέσα Δεκεμβρίου. Στα δελτία ειδήσεων έπαιζαν «ψηλά» το ενδεχόμενο εκλογής μουφτή στη Θράκη, τo συνέδριο της Ν.Δ. και η πρωτοφανής κακοκαιρία στις ΗΠΑ. Ποια κακοκαιρία; Στην Αθήνα είχε λαμπρό ήλιο και θερμοκρασίες φθινοπώρου. Η ανάλαφρη διάθεσή μου γρήγορα βάρυνε όταν αρχίσαμε να συζητούμε για το μέλλον της χώρας. Η Μαρία Ευθυμίου ήταν ξεκάθαρη και με συγκεκριμένο σκεπτικό: η βαθιά και παρατεταμένη κρίση που περνάμε δεν μας έδωσε κανένα ουσιαστικό μάθημα. Η πλειονότητα του ελληνικού λαού δεν θέλει να αλλάξει, άρα οποιαδήποτε βελτίωση υπάρξει θα είναι προσωρινή. Δεν θα επιτρέψει να κάνουμε το άλμα που χρειάζεται. Εάν η δυσλειτουργία, η σήψη και η διάλυση παραταθούν, κάποιοι από τους γείτονές μας που εποφθαλμιούν θα μας διαμελίσουν και θα μας απορροφήσουν. Το να ακούς μια τέτοια μαύρη εκτίμηση από έναν άνθρωπο σοβαρό που σπάνια μιλάει στα Μέσα, αλλά έχει αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη της Ιστορίας, σου προκαλεί σύγκρυο.

– Μα δεν πιστεύετε ότι σιγά σιγά τα πράγματα θα πάνε καλύτερα, ιδιαίτερα αν υπάρξει μια πολιτική ηγεσία στον τόπο που θα ενισχύσει την ανάπτυξη;

– Με τα μυαλά και τη νοοτροπία που έχουμε σήμερα, δεν σωζόμαστε. Μπορεί για ένα χρονικό διάστημα λίγων ετών να έρθουν περισσότερα κεφάλαια στην Ελλάδα και να υπάρξει ανάκαμψη. Θα είναι, όμως, πρόσκαιρη. Και θα ξαναβυθιστούμε – εάν πράττουμε τα ίδια. Μεγάλη ευκαιρία μας έδωσε, προ τριακονταπενταετίας, η είσοδός μας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Εμείς, όμως, αντί να ταιριάξουμε με τα προηγμένα κράτη και να αλλάξουμε τα δυσλειτουργούντα σημεία μας, ενδιαφερθήκαμε μόνο για τα χρήματα. Οι πλούσιες και καλοδιοικούμενες χώρες, όμως, δεν έγιναν πλούσιες και καλοδιοικούμενες επειδή βρήκαν ξαφνικά χρήματα. Αμα ήταν έτσι, η Νιγηρία –που έχει πάμπλουτο υπέδαφος– θα ήταν μία από τις πιο πλούσιες και καλοδιοικούμενες χώρες του κόσμου. Δεν είναι θέμα πλούτου. Είναι πώς προσλαμβάνεις τον εαυτό σου και τη λειτουργία σου μέσα στην κοινωνία που ανήκεις. Είναι θέμα βαθύτατα πολιτικό, δηλαδή. Και αφορά όλη την κοινωνία, έναν έναν τον πολίτη.

– Ναι αλλά έχουμε προχωρήσει αρκετά τα τελευταία 30 χρόνια…

– Ασφαλώς. Αν δεις την Ελλάδα του ’49, όταν τελείωσε ο Εμφύλιος, ήταν μια χώρα καψαλισμένη από πάνω μέχρι κάτω. Η διαφορά εικόνας με σήμερα είναι τεράστια. Από τη δεκαετία του ’60 κιόλας είχε βελτιωθεί πολύ η χώρα. Και, βέβαια, μετά το ’80 ήρθαν πολλά χρήματα από την Ε.Ε. Aκοπα χρήματα. Τα οποία μας δίνονταν για να κάνουμε υποδομές, ώστε να μπορέσουμε να εκτοξεύσουμε την οικονομία μας και να συγκλίνουμε προς το ευρωπαϊκό επίπεδο. Εμείς διαχειριστήκαμε το πράγμα όπως το διαχειριστήκαμε. Χωρίς σοβαρότητα και αναμέτρηση με το μέλλον. Eτσι, ήρθε η κρίση. Και βλέπω γύρω μας χώρες που βρίσκονταν κάτω να ανεβαίνουν προς τα πάνω, ενώ εμείς που ήμασταν ψηλότερα να πέφτουμε συνεχώς. Σε όλους τους τομείς. Και πώς να μην κατρακυλάμε, όταν δεν θέλουμε να δούμε τον εαυτό μας και να αλλάξουμε. Eχουμε εθιστεί να είμαστε μωρά. Για όσα παθαίνουμε φταίνε πάντα οι άλλοι και ουδέποτε εμείς. Eτσι ανατρεφόμαστε και στις οικογένειές μας, όπου περιμένουμε οι γονείς μας να μας συντηρούν μέχρι τα γεράματά μας. Το ίδιο κάνουμε και με τις χώρες με τις οποίες μετέχουμε σε ευρύτερους συνασπισμούς. Περιμένουμε να μας νταντεύουν επίσης. Αενάως. Και να είμαστε, βέβαια, πάντοτε εν αγανακτήσει. Το να είμαστε «αγανακτισμένοι» είναι σταθερό σημείο μας. Eχουμε έφεση σ’ αυτό.

– Πώς θα ενηλικιωθούμε και θα γίνουμε πιο ισχυροί;

– Για να γίνουμε πιο ισχυροί, θα πρέπει να συνομιλήσουμε με τον εαυτό μας και να πορευτούμε στη ζωή μας με εντιμότητα. Και όχι να καταφεύγουμε στη θρασυδειλία που δείχνουμε, δηλαδή να κοιτάμε πόσα θα αρπάξουμε, βρίζοντας κι από πάνω, κατηγορώντας τους άλλους για τα δικά μας λάθη κι ανεπάρκειες. Δεν γίνεται με τέτοια αναξιοπρέπεια να πορευθεί μια κοινωνία. Πρέπει να γίνουμε γενναίοι. Γενναίος είναι αυτός που αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του και αποφασίζει να βασιστεί στις δυνάμεις του για να προχωρήσει. Να τηρήσει μιαν αντρίκια συμπεριφορά, όπως λέγαμε παλιά. Αλλά δεν νομίζω ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο. Πολύ φοβάμαι ότι η μακρόσυρτη αδυναμία μας θα δώσει χώρο να απορροφηθούμε από άλλες δυνάμεις.

– Με βίαιο τρόπο εννοείτε;

– Eνα τμήμα της εξέλιξης αυτής αναπόφευκτα θα είναι βίαιο. Και θα μας οδηγήσει, σταδιακά, να χάσουμε την πολιτιστική μας ταυτότητα – την οποία, εξάλλου, οι ίδιοι αποποιούμεθα και για την οποία αδιαφορούμε. Oπως, π.χ., για τη γλώσσα μας.

– Θεωρείτε ότι η Τουρκία μπορεί να διαδραματίσει αυτό τον ρόλο;

– Η Τουρκία είναι μεγάλος παίκτης. Και εξ αυτού, εξαιρετικά επικίνδυνη. Πάντως, δεν θα είναι η Γερμανία αυτή που θα μας απορροφήσει, όπως λένε κάποιοι.

– Ναι, αλλά δεν βλέπω πολλούς να βγαίνουν και να τονίζουν ότι πρέπει να αλλάξουμε και να σοβαρευτούμε.

– Eχει λεχθεί σε όλους τους τόνους, από πολλούς και επί μακρόν. Εμείς, ωστόσο, δεν το ακούμε αυτό. Μας αρέσει να ζούμε μέσα στη συνωμοσιολογία: ότι όλοι μάς επιβουλεύονται, ότι μας ζηλεύουν για το ωραίο μας κλίμα, τη χαλαρή ζωή μας, τα ορυκτά μας κ.λπ. Μέχρι και σήμερα το ένα τρίτο του ελληνικού λαού πιστεύει ότι το ψεκάζουν. Οπότε τι συζητούμε; Από ποια βάση ξεκινάμε;

Αν βάλεις ταμπέλα «αριστερού», ό,τι και να κάνεις γίνεται ανεκτό

Η Μαρία Ευθυμίου  θεωρεί ότι η χώρα συνεχίζει σήμερα να ταλανίζεται και να μην μπορεί να ξεπεράσει τον διχασμό και τις πληγές του Εμφυλίου. Μπορεί, λέει, ο Εμφύλιος να τελείωσε το ’49, πολιτικά, όμως, ο διχασμός μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς παρατείνεται, με μεταλλάξεις, μέχρι σήμερα. Μάλιστα, στη διάρκεια των δεκαετιών που κύλησαν, συνέβη μία ανατροπή: οι ηττημένοι του Εμφυλίου αναδείχθηκαν, μέσα από το λαϊκό αφήγημα, στους ηθικούς νικητές του. Μέσα στο υποσυνείδητο σημαντικού μέρους του ελληνικού λαού οι ηττημένοι του Εμφυλίου κατετάγησαν στα «παλικάρια», στους «κοινωνικά ευαίσθητους», στους «προοδευτικούς». Eτσι, στη Μεταπολίτευση, το οικοδόμημα της κοινωνίας περιστράφηκε υποδορίως γύρω από αυτό το αφήγημα. Ο καθένας παρουσίαζε τον εαυτό του ως «αριστερό», άρα ως «θύμα» της εκάστοτε «κακής κυβέρνησης» (που ο ίδιος πάντως εξέλεγε και παρωθούσε στα άθλια), ώστε να απαιτεί, υπό ιδεολογική κάλυψη, και άλλες παροχές και άλλες ασυδοσίες που δεν δικαιούνταν ούτε του αναλογούσαν.

Oπως αναφέρει στο τελευταίο βιβλίο της («Μόνο λίγα χιλιόμετρα. Ιστορίες για την Ιστορία», που γράφηκε σε συνεργασία με τον Μάκη Προβατά και κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο από τις εκδόσεις Πατάκη), με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, αντί ν’ αδράξουμε την ευκαιρία να επανεκκινήσουμε την κοινωνία μας σε μια νέα βάση, υγιή, βυθιστήκαμε στις αρρώστιες του παρελθόντος και είδαμε τον εαυτό μας σε αντιπαράθεση με τις προηγούμενες εποχές. Και καθώς αυτές οι προηγούμενες εποχές εμπεριείχαν πολύ και πολλές φορές υποκριτικό «πατριωτικό» λόγο, αποφασίσαμε ότι ο πατριωτισμός –το να πονάς δηλαδή και να φροντίζεις τη χώρα σου, να προστατεύεις την κοινωνία σου και το δημόσιο αγαθό– είναι «αντιδραστικό» και «φασιστικό», ενώ το να καταστρέφεις και να βανδαλίζεις τη δημόσια περιουσία της είναι «προοδευτικό».

Σημειώνει, στη συζήτησή μας, ότι, όπως λέει και ο Ζοζέ Σαραμάγκου, ο αριστερός λόγος σήμερα, αντί να υπερασπίζεται την αλήθεια, έχει γίνει η κολυμβήθρα του Σιλωάμ για την κάλυψη κάθε αθλιότητας. Αν προλάβεις και βάλεις την ταμπέλα του «αριστερού», ό,τι και να κάνεις γίνεται ανεκτό από μια κοινωνία που φοβάται να καταγγείλει το κακό μην τύχει και τη χαρακτηρίσουν, οι με την ταμπέλα «αριστερός» φασίστες, «φασιστική» και «αντιδραστική».

Και φέρνει σαν παράδειγμα την τραγωδία της Marfin. Τους τρεις νεκρούς –μια γυναίκα από τους οποίους ήταν, μάλιστα, έγκυος– που κάηκαν στο κέντρο της Αθήνας από ομάδες «αγανακτισμένων αριστερών», οι οποίοι φώναζαν ηρωικά «να καείτε, να καείτε, να πάτε να γ…τε». Επειδή εργάζονταν, ενώ θα έπρεπε, κατά τη γνώμη των «αριστερών» διαδηλωτών, να απεργούν. Λες κι η απεργία είναι υποχρεωτική. Και γι’ αυτούς τους τρεις ανθρώπους δεν μιλάμε καθόλου επειδή κάηκαν από «αριστερούς». Δεν υπάρχει καμία μνεία. Πουθενά. Ούτε καν μία πλακέτα έξω από το κτίριο όπου κάηκαν ζωντανοί. Αντίθετα, τον τραγουδιστή Παύλο Φύσσα που μαχαιρώθηκε στον Πειραιά από κάποιες εγκληματικές φασιστικές ομάδες τον θυμόμαστε και τον τιμούμε – και σωστά πράττουμε. Τον θυμόμαστε, όμως, και τον τιμούμε επειδή οι δολοφόνοι ήσαν φασίστες και όχι αριστεροί. Αυτή, όμως, η ηθική δεν μπορεί, ως κοινωνία, να μας πάει πουθενά.

Χαμηλές απαιτήσεις

Από το 2006 η Μαρία Ευθυμίου έχει δώσει χιλιάδες διαλέξεις σε όλη την Ελλάδα διδάσκοντας Παγκόσμια και Ελληνική Ιστορία. Δεκάδες χιλιάδες ανθρώπων έχουν προσέλθει στα μαθήματα αυτά για να μπορούν να ερμηνεύουν καλύτερα όσα συμβαίνουν γύρω τους.

Ως προς το θέμα της παιδείας, λέει πως στην κοινωνία έχει δημιουργηθεί ένα κλίμα χαμηλής απαιτητικότητας. Στα σχολεία όλοι οι μαθητές, έτσι κι αλλιώς, παίρνουν Α στο δημοτικό και 19 ή 20 στο γυμνάσιο, δουλέψουν δεν δουλέψουν, μάθουν δεν μάθουν. Εχουμε ένα απίθανο ποσοστό αριστούχων παγκοσμίως. Καμία σύγκριση με παλαιότερα. Ο απόφοιτος δημοτικού του σχολείου της γειτονιάς πριν από 40 χρόνια ήξερε πολύ περισσότερα από πολλούς αποφοίτους λυκείου σήμερα. Μετά το 1980 αποφασίσθηκε το κλίμα αυτό προκειμένου «να μην επιβαρυνθεί η ψυχή των παιδιών». Είναι κι αυτό άλλη μία έκφανση της δήθεν «αριστερής» πλευράς μας. Δηλαδή, του τίποτα.

Η συνάντηση

Το εστιατόριο «Η φάμπρικα του Ευφρόσυνου», το διάλεξε η Μαρία Ευθυμίου – της αρέσει και είναι κοντά στο σπίτι της, στο Κουκάκι. Ξεκινήσαμε το γεύμα με μια υπέροχη κολοκυθόσουπα βελουτέ και μοιραστήκαμε μια γευστική μερίδα ιτσλί πολίτικο (πλιγούρι γεμιστό με κιμά, κουκουνάρι και μπαχαρικά) και μια πολύχρωμη καροτοσαλάτα με μαϊντανό, φουντούκι, αμύγδαλο, λεμόνι, μηλόξιδο και λουκούμι φασκόμηλο. Ηπιαμε νερό και όχι αλκοόλ, γιατί και οι δύο θα πηγαίναμε απευθείας για δουλειά. Μας κέρασαν μια ζεστή μηλόπιτα. Ο λογαριασμός ήταν 35,90 ευρώ.

Oι σταθμοί της

1955
Γεννήθηκε στη Λάρισα.

1962
Εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Αθήνα.

1977
Πήρε πτυχίο από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

1981
Ξεκίνησε να διδάσκει Ιστορία στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

1982
Γεννήθηκε ο πρώτος γιος της.

1984
Ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στη Σορβόννη. Γεννήθηκε ο δεύτερος γιος της.

2013
Ελαβε το Βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας στη μνήμη Β. Ξανθόπουλου – Στ. Πνευματικού.